Amadekar: Rojda Sîverek-E. Ergîn
Beşa: 1
Pêwîst e em baş bizanibin ku em bi çi re mijûl dibin û rast nêzî rewşê bibin. Ji ber pêwîst e şoreşger rastînerbin. Dema em îro pirsgirêka Kurd bi rehengên (boyut) dîrokî, herêmî û navnetewî digirin dest û dinirxînin tişta ku derdikeve ev e; pirsgirêka ku li pêşiya me disekine ne ew pirsgirêke ku bi yek-du agirbestan, bi çend hep gotinan û bi yek-du hevdîtinan çareser bibe. Ji ber wê jî pêwîst e were zanîn ku têkoşîn di pêvajoyên pir zehmet de derbaz dibe û ji bo vê jî pêwîst e mirov xwe bi zanistê re, ji her cûreya zehmetiyan re amade bike. Ji xwe tişta ku rastiya welatê me û têkoşîna me heya niha nîşa me daye ev e. Her ku em di aliyên zîhnî, rêxistinî û çalakî de pêşbikevin û mezin bibin, emê çareseriya siyasî nêzî bikin û emê bikaribin şer bidawî bikin. Pêwîst e hinde mafên di asta bermayiyan de, sozên ku asta gotinê derbaz nakin me nexapînin. Helbet pêşketinên wisa encamên têkoşîna me ne, lê belê vana tu car têra nakin ku mirov bêje vaye pirsgirêk çareser bû û mirov bikeve nava vê hewayê.
Bi heman rengî pêwîst e dewleta Tirk û hukimeta AKPê jî rast nêzî pirsgirêkê û çareseriya wê bibe. Ne seferên tunekirinê yên bi artêşan têne meşandin, ne jî wan pêngavên tasfiyekarinê yên pêşdibînin ku rizandinê belavî nava demê bikin dikarin tasfiyekirina gelê Kurd û Tevgera me pêkbîne. Ji bilî çareseriya siyasî demokratîk a pirsgirêkê ti rêkên din ên berjewendiyê nînin. Ji bo vê jî pêwîst e beriya hertiştî zîhniyeta inkar-tunekirinê, nêzîkatiya yekdest a dewletê û siyaseta di bin wesayetê de werin guhartin. Şansê ti pêngavên ku xwe bi rêbazên zirav û bindebinde (sînsî) endeksî tasfiya PKKê kirine yên serkeftinê nîne. Ne gengaz e ku Tevgera Azadiya Kurd ku bi tecrûbe û waneyên pratîka şer a (ders) sîh sal an xwe biaras (donanım) kiriye û veguheriya çanda jiyana bi mîlyonan were tasfiyekirin. Ji ber vê jî hebakirina wext, derfet, canên cipciwan, afirandina hizrî û giyanî wê tenê êşan zêde bike. Eger ev rastî pêşdetir were birin, wê pêşketinên ku zemîna jiyîna bi hev û din re ya gelên me perçe dike û şerên navxweyî bi xwe re bîne.
Di vê xalê de îqtîdara AKPê di hundir de bi artêşê re, li der ve jî bi DYE, YE (AB) û bi hêzên paşverû yên heremî re, ji xwe bi xirabtirkirina mercên Rêbertiyê me yên tecrîteke berfireh hembêz dike re, konsepteke nû ya êrîşê daye destpêkirin. Lêgera çareseriyeke bê Kurd, PKKê û Rêbertî siyaseta inkar û tunekirinê bi xwe ye. Ji bo Rêbetiyê me statûya nû ya Îmraliyê, di bingeha plansaziyên DYE û YE de ji “çala mirin ê” re hatiye veguhertin. Ev pêngav bi encamên xwe ve ew qas bitalûkene ku dikare Tirkiyê derbaz bike û tevahî herêmê veguherîne cihê agir. Dewleta Tirk ku xwe nêzî guhartina avahiya xwe ya nîjadparêz, paşverû û dij-demokrasiyê nake, bi hêzên xwe yên îtîfakar re, di bingeha radestiyê de guhartinekê li ser Tevgera me ferz dike. Guhartina têşeyên koletiyê nayê wateya ji holê rabûna koletiyê. Wê gel û Tevgera me ku di zanistiya vê ya kûr de ye, ferzkirineke wisa tu car nepejirîne.
Nikare were hizirîn ku dewleta Tirkiyê ku di her firsendê de qala xetên sor dike nizane ku xeta herî bingehîn a gelê me ya sor Rêber Apo ye. Tevî vê jî ew pêvajoya ku weke “vebûn” ê hatiye destpêkirin bi awayekî herî sînsî û zirav hatiye veguhartin ji şer û konsepteke tasfiyê. Di vê wateyê de hatiye fêmkirin ku ew gotinên weke “vebûn”ê yên di bingeha çareseriya demokratîk û aştiyane de têne kirin, amadekariya pêvajoyeke nû ya şer e. Di rastiyê de ev ne tişteke nû ye di dîroka Tirkiyê de. Tevahî zemîn û firsendên ku ji aliyê tevgera m ve ji bo çareseriya pirsgirêkê hatine afirandin, bi dehan caran ji aliyê dewleta Tirk ve, ne ji bo çareseriya pirsgirêka Kurd, lê ji bo tasfiyekirina Gelê Kurd, Tevgera me ku vîna wî ye û Rêbertiyê me hatiye nirxandin.
Eger pêvajoya ku piştî pêvajoya 1984an ku pirsgirêka Kurd bi tevgera PKKê re hatiye rojevê ji nêz were lêkolînkirin, wê pir baş were fêmkirin ku ka kî aligirê çareseriyê ye, kî aştî û biratiyê esas digire, kî li hemberî vê di şer de israr dike û kî vê pêvajoya sîh salî ku gelek êş daye gelê me aniye vê rojê. Heya baş neyê fêmkirin ka ji aliyê dewletê ve çawa wan pêvajoyên ku tê hêvîkirin weke agirbest, nepevçûyîn xizmet bide çareseriyê hatine xerckirin û çawa û ji aliyê kîjan hêzan ve şerê ku bi mantixê “yan tunebûn yan radestbûn” êş daye gelên me hatiye ferzkirin, nikare ev pêvajoya ku em tê de ne baş were fêmkirin. Ji ber wê sedemê jî bi dîroka wê re baş û rast fêmkirina têgehên (kavram) weke agirbest, aştî, nepevçûn û çareseriya siyasî di girîngiya jiyanê de ye. Me bi vê perperspektîfê re watedar dît ku em di Tevgera Azadiya Kurd de, di xetên giştî de, diyardeya agirbest û pêvajoyên ku hatine jiyîn bibîr bînin.
Pirsgirêka Kurd di PKKê de Hatiye Ziman
Partiya me PKK rêxistinek e ku mora xwe li van sîh salên dawî yên Tirkiyê xistiye, ji bo çareseriya demokratîk a pirsgirêka Kurd têkoşînek mezin meşandiye û di vê bingehê de pêşketinên mezin afirandiye, xwe veguhertiye meyleke azadiyê, çandek jiyanê û xwe kiriye malê gelê Kurd. Ne partiya me, lê dewletê pirsgirêka Kurd afirandiye. Pirsgirêka Kurd di PKKê de hatiye ziman. Ji ber ji bo çareseriya pirsgirêkê ti derfet nehatine dayîn, ji bo me parastina rewa ya çekdarî bûye hilbijarka tenê. Ji ber vê jî ji aliyê me ve weke hilbijarka tenê, berxwedana parastina rewa ya çekdarî hatiye bikaranîn û di navbera me û KT (TC) de ji sala 1984an heya sala 1999ê, şerekê navîn ê panzdeh sal an jiyîn. Ji ber piştî agirbesta yek alî ya ji aliyê partiya me ve şeş sal an hatiye meşandin ti gav di çareseriya pirsgirêka Kurd de nehatine avêtin, pevçûn piştî 1ê Hezîrana 2004ê pevçûn dîsa destpêkirine. Tevî di vê pêvajoya şer ku wî bi xwe ferz kiriye de nêzî çil hezar mirov jiyana xwe ji dest dane jî, dewleta Tirk ku xwe ji bo endamtiya ji YE re amade di-ke û ji bo vê jî bi espiriya sifir ve têkiliyan bi cîranên di herêmê de ne re dideyne û di vê hêlê de roleke bibandor dilîze, xwe nêzî bi rêbazên demokratîk-siyasî re çareserkirina pirsgirêkên di hundirê xwe de têne jiyîn nekiriye. Ji ber vê jî ne di hundir de ne jî di derve de, di warê çareseriya pirsgirêkên xwe yên di hundir de têne jiyîn, bawerî daye.
Dewletê têgeha siyasetê di bingeha zîhniyeta xwe ya inkar û tunekirinê de xistiye rewşa herî bê qîmet, li ser jiyana rojana wê tunda ku îro civaka Tirkiyê dîl girtiye serwer kiriye, çavkaniyên aborî tune kiriye, pevçûn û pirsgirêkên civakî aniye asta herî jor, hewl daye yekdestî weke gomlekekê dînan bike ber erdnîgariya me ya pir biçandî û nasnemeyî, feraseta ji bo pere firotina hertiştê xwe û dijberiya civakê ser gelê m tevahî mirovê Tirkiyê ferz kiriye.
Berpirsyarê rewşa kaos û qeyrana ku îro tê jiyîn dewleta Tirkiyê ye. Nirxandina ku bi awayekî herî rasteqîn vê dewletê pênase dikin xwe nedomandin, bêkarî, hantalî, bûna mijara şerên îqtîdarê, dijberiya ji civakê re, ji hemdemî û civakê qûtbûn e. Zîhniyeta netew-dewlet, ku yekdestî û layîxtiya sixte ji xwe re kiriye gotin, zordarî di çareseriya pirsgirêkan de rêka çareseriyê dîtiye, neteweperestî weke olek^hembêz kiriye, lê di rastiyê de li pey demogokên nediyar in ka çi ne kaş dibe û nakeve wêdatirî figuranên lîstokên kurewî yên hêzên navnetewî û heremî, dibin sedemên bingehîn ên qeyrana ku dewleta Tirk dijî çêdikin.
Ji rewşa tê jiyîn gelê Kurd û Tevgera me berpirsyar girtin şaşitiyek, ji rê derketineke pir mezin e. Berpirsyarê bingehîn yê van pirsgirêkên ku gelê me dijîn ne daxwazên gelê Kurd ên mirovahî ne, zîhniyeta nîjadparîz, yekdest a dewletparîz e. Neçareserkirina pirsgirêka Kurd, di vê bingehê de domandina dij-demokrasîbûn û despotîzma dewletê, ewlehiya herî mezin a navendên îqtîdarê ye.
Tişta herî bingehîn ya jê tê tirsîn ne perçebûn û lewazbûna dewletê ye. Talûkeyeke wisa nîne. Tişta ku herî zêde jê tê tirsîn qûtbûna dewletê ji nîmetên xwe ye. Windakirina qoltûx û navendên xwe yên rantê ne. Tirsa windakirina pozîsyonên xwe yên cihêwaz û ji ber wan tewanbariyên xwe yên ku li dijî mirovahiyê jiyane û jiyan dikin hesap dayîn e. Ji ber neçarin hesabê wî şerê sîh sal an yê di berdêla inkarkirin û tunekirina gelê me daye meşandin bidin. Neçarin hesabê kuştina zarokên dayîkên me yên Kurd û Tirk bidin. Neçarin hesabê ew qas xîzaniya ku bi kedkar û feqîran dane jiyandin bidin. Vaye ji ber vê vêdemê hertişta ku ji destê wan dihat kirin, ji bo ku pêvajoyên agirbestan neveguherin pêvajoyên aştiyê. Ji bo vê jî her cureya komplo û pravokasyonan pêkanîne. Ji bo vê her cureya nehuqûqiyan pêşkêş kirine û xwe ji gotina herî direwa mezin nedane paş. Di vê wateyê de pir xirab bi pêşeroj, ked, giyan û zanistên gelê me re lîstine.
Weke heqîqat aştî, armanca me ya herî pîroz e ku me her tim xwestiye û me ji bo pêk were têkoşîn meşandiye. Ji bo gelê Kurd-Tirk bigihije aştiyê, me xwe ji destpêkê heya roja îro weke hedefekê danî pêşiya xwe û weke gel me xwe kîlîdê hedefeke wisa kir. Jiyîna pratîka şer a bîst û şeş sal an a tevgera me vê rastiyê naguherîne. Weke ku Rêberê me jî îfade kiriye; “Eger şer çavkaniya xwe ji pêdiviya parastina rewa ku hilbijarka neçar ya gelekê ye nagire, wê demê israra di şer de cînayet û barbartî ye.” Ev hertim di pratîkê de ji bo me bû rêgeza rênîşankar. Me ji ber ku xwest çek hembêz nekir û rêka şer nehilbijart. Di gerîna mafên xwe yên netewî û mirovahî yên bingehîn de şer, ji me re weke hilbijarka tenê hate ferzkirin. Ji ber tevahî rêkên gerîna mafên demokratîk ji me re hatin girtin, em neçar hiştin ku em têkevin nava şerekî ku me nedixwast. Dema em ketin vê rêka destxistina maf, kêreke me jî tunebû. Lê tevî vê jî, ji bo em hebûna xwe ya netewî bidomînin, me her cûreya talûkeya şerkirina bi artêşeke ku bi her cûreya teknîka hemdemê re xwe biarastin kiriye da ber çavên xwe û me mafê xwe yê parastina rewa bikaranî.
Agirbest çî ye?
Bila hezke têkoşînên netewî, hez ke jî têkoşînên rizgariya civakî be; di tevahî rêxistinên çekdarî de têkoşîna çekdarî ne armanc e, amûr e. Eger derfeta gihiştina hedefa ku hatiye armançkirin çêbibin wê ji têkoşîna çekdarî re navber were dayîn û wê agirbest were îlankirin.
Di derbarê şer, domandina şer an jî sekinandina şer de xwe gihandina bîryara nirxandina mercên awarte ya tevgreke ku nûnertiya xweserî û vîna gelekê dike na şibe ti tiştî. Ango çawa ku di taritiya ku tê de inkar û tunekirin dihate ferzkirin de tiştên yekem hatin gotin, wêrekiya qalkirina azadî û serbixwebûnê hate nîşandan û pêkanîna çalakiyên yekemîn hev û din şopand û tevahiya vana temamî bi vîna şoreşger a partiya me ve hate pêkanîn, bi heman rengî sekinandina wî agirê ku ji roja yekemîn heya piştî sîh û dû sal an hatiye pêxistin û di çareseriya pirsgirêkê de jî kirina muxataptî jî dikare dibin vîna partiya me ya xweser de pêk were. Helbet eger ev yeke encaman di gihiştina hedefê de biafirîne, xîzmetê ji rastiya têkoşîna me re bike û bibe çareseriya demokratîk a pirsgirêka Kurd wê wate qezenc bike.
Agirbest di kîjan mercan de tê pêkanîn?
Weke ku destpêkirina agir bi temamî encameke vîna me ya azad e, îlankirina agirbestê jî rewşeke wisa ye ku bi heman rengî, bi vîna me ya azad derdikeve holê. Hinde caran agirbest dikarin di bingeha tavîzên rûberû yên herdu aliyên şer dikin were îlankirin. Hinde caran jî dikare di bingeha şkandina vîna aliyê din agirbest werin îlankirin. Dîsa agirbest eger di navbera herdu aliyan de hevsengek (denge) were çêkirin, herdu alî li ser hev serkeftinê bidest nexînin, lê di bingeha hev bandorkirinê dikare were pêkanîn. An jî hêzên ku baweriya xwe didin xwe, hêza xwe, vîna xwe ya azad bikartînin û hedef dikin ku li ser dijminê xwe serkeftinên siyasî pêkbînin, dikarin agirbestên derbazdar îlan bikin. Wekî din ji bo pêşiya pêşketinên dîplomatîk werin vekirin, ji bo mercên ku şer diafirînin ji holê werin rakirin an jî ji bo hinde qenal werin vekirin agirbest dikarin werin pêkanîn.
Teşeyên agirbest an
Eger dewlet li hemberî hev agirbestan pêkbînin û bêjin ku aştî îlan kirine jî, di cewher de hertim li hemberî hev di pozîsyona şer de dimînin. Ku eger dewlet ne di pozîsyoneke şer ya li hemberî dewletên din de jî be û gavên ku şer biafirîne neavêjin jî, dewlet li ser civaka xwe şer dimeşîne. Ango dewlet şerê li ser civaka xwe îfade dike.
Dibe wan agirbestên ku derketine holê agirbestên yek alîbin, dibe dualî jî bin, lê agirbest di cewher de bêdengbayîna çek û pevçûnên di navbera herdu aliyan de îfade dike. Em weke tevger pêvajoyên agirbestan weke pêvajoyên “parastina pasîf” digirin dest. Ji lewra em pergala xebatkirina di sekna parastina pasîf de, rêxistina wê, ferasata çalakiya wê, hedef û hêzên wê li gorî mercên agirbestê diyar di-kin. Tecrûbeya agirbesta yek alî ya tevgera me heye. Kêm zêde tê zanîn ku ka em di rewşên agirbesta yek alî de çawa tevdigerin, çi esas digirin û çi pêşdibînin. Di rewşên agirbesta yek alî de em hêzên xwe yên parastinê yên çekdarî teng dikin, wan di rewşa yekiniyên herî biçûk de digirin û wan dikişînin qadên ku dûrî dijmin in. Ango rola ku hêzên me yên çekdarî di van pêvajoyên ku em weke pêvajoyên parastina pasîf bi nav dikin de dilîzin, jêvegerandinî (caydırıcı) ye. Hêzên di nava rewşa şerê parastinê de ne, li gel taybetmendiya tirsandin û dijmin ji ji her cureya êrîş û bandoriyan jêvdigerîn, roleke girîng dilîze di hêvî, bawerî û wêrekî dayîna gel û gelên bindest de. Ango hêza wî heye ku di aliyekê de moral bide gel, propexande bike, di aliyê din de jî dijmin bîne rewşeke wisa ku dev ji tiştên dike berde. Rola ku di van her du mijaran de dilîze mezin e. Ji bo ku hêzên parastina rewa bikaribin vana jî bikin, helbet pêwîst e birêxistî, bi dîsîplîn be, pêwîste di wê hêzê û xwedî wê tevgerêbe ku bikaribe wan êrîşên dijmin vale derxîne. Ya din jî pêwîst e xwedî wê perwerdê, hêz û mewziya be ku bikaribe li ser dijmin rola jêvegerandinê bilîze. Eger ne wisa be, wê nikaribe rola jêvegerandinê bilîze. Pêwîst e tevgereke ku agirbestan dike, li gorî vê tevbigere û rêxistingeriya xwe li gorî vê pêkbîne.
Wê bidome
- Ayrıntılar
Cemîl BAYIK
Çûyina qasidên aştî û çareseriya demokratîk a Tirkiyeyê bû sedem ku rojeva siyasî bi rengekî lezgîn bipêş bikeve. Ji 19’ê mijdarê heta niha, vê mijarê rojava Tirkiyeyê diyar kiriye. Hemû komên siyasî û derdor şîrove û nirxandinên xwe li gor vê yekê dikin û di navenda polîtiyayên xwe de çûyina komên aştî û çareseriya demokratîk dane rûniştin. Jixwe nêzîkatiyeke ji vê cudatir ne mumkûn bû.
Piştî hilbijartinên herêmî rojeva siyasî ya Tirkiyeyê rojeva ji aliyê Hêzên Azadiya Kurdistanê ve hate diyarkirin û di navenda vê rojevê de jî mijara çareseriya demokratîk ya ji bo aştî û pirsgirêka kurd cî girt. Bi vê yekê bû rojeva bingehîn a Tirkiyeyê ku tê niqaşkirin. Hema hema hemû derdorên siyasî her çiqas ji navendên cûda tevgeriya bin jî pêwistî dîtine ku li ser vê mijarê nerîna bînin ziman û helwesthe nîşan bidin. Encama ku derkete holê jî ewbû ku mîna heta roja niha hatî daxwaz heye pirsgirêka kurd bêçareserî bihêlin. Bi vî rengî li Tirkiyeyê piştî hilbijartina 29’ê Adarê û bi taybetî jî piştî 13’ê nîsanê lêpirsîna rayagiştî ya di asta referandûmê de hate kirin. Di vê lêpirsînê de bi giranî meyldariya bi rêbazên aştiyane û demokratîk çareseriya pirsgirêka kurd derketiye holê. Amadekirina Nexşeya Rê ya Rêber Apo û daxwazkirina nêrîn û pêşniyaran a ji hemû komên siyasî, partî û kesayetan ji bo afirîna atmosfereke bi vî rengî rola diyarker lîst. Ev rola ku Rêber Apo lîst, bu sedem ku înîsiyatîfa siyasî di destê Hêzên Demokrasî û Azadiya Kurd de be, her wiha yên xwedî siyaseta klasîk a înkar û tinekirinê jî xistin tevgerê. Ev hêz jî ji bo înîsiyatîfê careke din bigirin, dest bi serîlêdana provokasyonan kirin. Operasyonên li dij qada yasayî ya demokratîk û girtin, zextên li ser xabatên weşan û ragihandinê; qedexekirin û girtina saziyan, êrîşên tinekirinê yên li dij gerîla di vê çerçoveyê de hatin zêdekirin.
Yên di siyaseta klasîk a înkar û tinekirinê de israr dikin bi van rêbatan xwestin piştrast bikin ku zimanê pêvajoyê ne aştî û çareserî ye, berovajî rêbaza derdikeve pêş dijwarî ye. Bi vê yekê re jî dixwazin meyldariya ji bo çareseriya pirsgirêka kurd a aştiyane û demokratîk ya piştî 29’ê Hezîranê derkete pêş asteng bikin û lêgerînên ji bo çareseriyê vala derxin. Di vê çerçoveyê de jî gavên xeternak avêtin. Guftûgoyên piştî şandina Qasidên Aştî û Çareseriya Demokratîk Tirkiyeyê ya di 19’ê Cotmehê de vê yekê piştrast dikin. Kom, derdor û kesayetên cûda yên alîgir çareseriya demokratîk an yên herî kêm erênî li mijarê mêze dikin bûn xwedî nirxandinên ku careke din derfeta aştiyê ji dest tê revandin.
Li ser banga Rêber Apo çûyina qasitên aştî û çareseriya Demokratîk a Tirkiyeyê ev atmosfera neyînî ji hev belakir û careke din bû sedem ku meyldarî û daxwaziya ji bo çareseriya demokratîk a pirsgirêka kurd bihêz bibe. Piştî 19’ê Mijdarê rojeva siyasî ya Tirkiyeyê di vê çerçoveyê de bipêş ket. Vê yekê jî hem ji bo paşeroja siyasî ya Tirkiyeyê hem jî ji bo çareseriya demokratîk a pirsgirêka kurd derfeteke dîrokî afirand. Lê belê ev derfeta ku derkete holê, careke din ji ber yên di siyaseta klasîk a înkar û tinekirinê de israr dikin xwestin PKK’ê û Rêber Apo derveyî pêvajoyê bihêlin û tasfiye bikin û bi êrîş û provokaysonên wan re rû bi rû ma.
Di dema aşkerekirina çûyina qasidên aştî û çareseriya demokratîk a Tirkiyeyê de firîna balafirên şer yên di ser Qada Parastina Medyayê re, li tevahiya sînor topbarankirin, berdewamkirina operasyonan nîşaneya vê yekê ye. Di rastiyê de ev êrîş û operasyon di wateya bersiva şandina qasidên aştî û demokrasiyê de ne. Yên di rêbazên klasîk yên siyaseta înkar û tinekirinê de israr dikin bi van jî bi sînor neman. Êrîşên xwe berfirehtir kirin û ketin nava hewldana pêvajoya ku Rêber Apo û PKK pêşiya wê vekirin careke din wergerînin pêvajoyeke ji bo tasfiyekirina Rêber Apo û PKK’ê. Xwestin vê yekê jî bi rengekî gelkî vekirî pêk bînin. Tiştên di rewşa niha de tên jiyîn jî di vê çerçoveyê de bipêş dikevin.
Dixwazin atmosfera siyasî ya ku bi hatina Qasidên Aştî û Çareseriya Demokratîk derketiye holê bidin jibîrkirin û dixxwazin rojevê biguherînin. Bûyera Dursun Çîçek ji ber vê yekê balkêş e. Di pêvajoya ku di raya giştî dê çareserkirina pirsgirêka kurd a bi riyên demokratîk tê nîqaşkirin de bûyera Dursun Çîçek xistin rojevê. Bêguman hêzên ku di nava dewletê de dixwazin bibin desthilatdar û li ser vê bingehê dixwazin hevdu tasfiye bikin û têkçûna wan a li hemberî Têkoşîna Azadiya Gelê kurd ev bûyera Dursun Çîçek derxist holê. Lê ev bûyera Dursun Çîçek ji bo guhertina rojeva bingehîn a Tirkiyeyê jî tê bikaranîn.
Bi vî rengî dixwazin rojeva bingehîn a Tirkiyeyê biguherînin. Li aliyê din Rêber Apo û PKK’ê jî dixwazin derveyî pêvajoyê bihêlin. Her wiha planên tasfiya, înkar û îmhayê jî bi awayeke din xistine dewreyê. Di serî de jî rêbazên şerên psîkolojîk tê bikaranîn. Bi rêbazên şerê psîkolojîk xwestin bandora hatina Qasidên Aştî û Çareseriya Demokratîk berovejî bikin. Bi riya plana Amerîkayê xwestin di bin kontrola hikûmeta AKP’ê de hatina koman wekî teslimbûn nîşan bidin. Bi vê yekê re jî neman û malbatên leşkerên ku hatine kuştin bi kar anîn û derûdorên faşîst xistin nava tevgerê. Ev yek jî bes nedîtin û bi gotinên “em ê vegerin destpêkê” tehdît kirin. Ligel van tiştan rêbazên cuda jî xistin dewreyê. Vê jî wekî duwarekî dixin navbera PKK’ê û gel nîşan didin. Bi van rêbazan tê xuyakirin ku dixwazin vegerin polîtîkayên tasfiyekirinê yên destpêka salên 2000’an.
Di serê sala 2000’ê de plana tasfiyekirina PKK’ê xistin dewreyê. Wê demê jî pêvajoya aştiyê ya Rêber Apo daye destpêkirin pûç kirin. Dema ev plana tasfiyeyê xistin dewreyê bi tu awayî hebûna kurdan qebûl nekirin. Niha jî diyar bûye ku bi ferqekê dixwazin vê planê dîsa bixin dewreyê.
Di plana sala 2000’ê de armanc dikirin ku PKK’ê û Rêber Apo ji dewreyê dexînin û wan tasfiye bikin. Lê vê carê hêmayeke nû li vê planê zêde kirine. Armanca planê; “Lêkirina dîwarekê qalin di navbera PKK’û gelê kurd de ye”. Ji bo ku dîwar bixin navbera PKK’ê û gelê kurd kurdên xayîn û dijminên sondxwarî yên PKK’ê tên bikaranîn. Sedema dawetkirina Tirkiyeyê ya Kemal Burkay û yên wekî wî ji aliyê hikûmeta AKP’ê ve, ev rastî ye. Dîsa sedema têkiliya AKP’ê û kesên xayîn ên ji Tevgera Azadiya Kurdistanê veqetiyayî ne ev e. Ji bo vê planê dixwazin wan bibin Tirkiyeyê.
Di sedsala 20’emîn de dema serdestan li hemberî têkoşîna azadiya gelan nekariye bi ser bikeve rê û rêbazên cuda yên têkbirin û tepisandinê ceribandine. Wan her tim wekî riyeke têkbirinê li hemberî hêzên azadiyê hêzên kontra xistine dewreyê. Van hêzên kontra zêdetir ji hêzên ku xiyanet li qewmê xwe kirine ava dikin. Heta niha bi vî rêbazê ku hemberî gelê kurd û PKK’ê hatine ceribandin tu encam negirtine. Ligel vê rastiyê û têkçûna şerê taybet jî ev rêbaz her tim ceribandine û hê jî bi israr diceribînni. Niha jî dixwazin vê helwdanê derxînin pêşiya Tevgera Azadiya Kurdistanê û Hêzên Têkoşîna Demokrasiyê. Lê vê carê bi ferqekê vê planê dimeşînin. Beriya niha çek didan destê hêzên kontra û ew bi kar tanîn. Niha jî ev hêmayên bêserober her wekî aliyekê çareseriyê ne derdixînin meydana siyasetê. Ango niha kontrayê siyasî tên bikaranîn.
- Ayrıntılar
Cemîl BAYIK
Nexşerêya ku Rêber Apo amade kir ne dane muxatabên wê. Pêvajoya mehekê ya di ser pêşkêşkirina nexşeriyê re derbas bû sedema bingehîn aşkera kir ku çima nayên dayîn. Di vê pêvajoyê de dewletê nexşerê desteser kiri û li dijî wê ji bo girtina tedbîran kete nava tevgerê. Di çerçoveya van tedbîran de jî pûçkirina nerînên Rêber Apo mîna hedef danîne ber xwe. Ev pêvajoya mehekê ya derbas bû ji her alî ve hewldanên dewletê raxistin ber çavan. Piştî lêkolînkirina nexşeriya Rêber Apo dewletê lez da amadekariyên xwe. Komîsyona di bin banê hikûmetê de hate sazkirin û koordînatoriya wê Wezîrê Karê Hûndir dike bi fermî van xebatan dimeşîne û vê rastiyê îfade dike. Ev komîsyon ji aliyekî ve xabatên xwe yên hundir ber bi encamê ve dibe, ji aliyê din ve jî hêzên herêmî û navneteweyî dixe dewrê û trafîka dîplomasiyê gur dike. Dewleta tirk di vê çerçoveyê de der barê pirsgirêka kurd de dixwaze hêzên navneteweyî jî bixe nava tevgerê. Ne tiştekî nû ye ku dewletên herêmî û hêzên navneteweyî têkildarî pirsgirêka kurd dixin dewreyê. Heta niha tim bûye xwediyê nêzîkatiyeke bi vî rengî. Aşkera dike ku îro jî heman nêzîkatiyê diparêze. Têkiliyên bi Sûriye û Iraqê re, desteka ji DYA’yê digire vê yekê piştrast dike. Di rewşa heyî de diyar dike ku xabatên dewleta tirk di vê çerçoveyê de meşandine gihiştine astekê. Ji hevdîtin û daxuyaniyên tên dayîn mirov dikare encameke bi vî rengî derxîne. Serokomarê Sûriyeyê hate Tirkiyeyê. Li ser navê hikûmeta navendî ya Iraqê heyeteke mezin hate Tirkiyeyê û hin peyman mor kirin. Komîsyona ku erka rêveberiya hikûmetê girtiye ser xwe civîn li dar xistin û bi serfermandarên giştî re hin hevdîtinên taybet pêk hatin. Piştî van tevan hate aşkerakirin ku Serokwezîr dê DYA’yê ziyaret bike.
Ji xabata ku dewletê di nava xwe de meşand û gihande encamê tiştê herî berbiçav ku derkete holê ew e ku di pirsgirêka kurd de siyaseta înkar û tunekirinê didomînin û ev yek di çarçoveya planeke ji berê de hatiye amadekirin de tên meşandin. Di çarçoveya vê planê de her çiqasî mîna ku ‘hebûna kurd tê qebûlkirin’ xuya dike jî di cewherê xwe de asîmîlasyon a tê wateya tevkujiya çandî, helandina kurdan a di nava neteweya tirk de mîna armanca bingehîn a konsepta tê meşandin xuya dike. Sedema ku naxwazin hebûn û mafên kurdan bi qanûna bê misogerkirin jî encama vê yekê ye. Ev tev didin diyarkirin ka helwesta dewletê ya li dijî nexşeriya Rêber Apo di notên hevdîtinê de bahs dike çi ye.
Rêber Apo çareseriya pirsgirêka kurd di nava jinûva avakirina dewletê ya bi şêwazekî demokratîk de dinirxîne. Li hemberî vê yekê gava ku dewletê avêt mîna xwe restorekirina dewletê bû. Nêzîkbûna dewletê ya der barê pirsgirêka kurd de mîna rojanekerina siyaseta tunekirin û înkarê diyar kiriye. Wateya vê yekê jî ew e ku di cewhera xwe de tu guhertin di siyaseta înkar û tunekirinê de tune ye. Ji ber vê yekê jî tiştên ku niha der barê çareseriya pirsgirêka kurd de bi lêv dikin, ji yên beriya niha hatibûn ziman ne cudatir in. Di destpêka salên 2000’î de jî nerînên bi heman rengî hatibûn rojevê. Ji bo çareseriya pirsgirêka kurd wê demê çi pêwist didîtin niha jî heman tiştan tînin rojevê. Hedefa ku danîne pêşiya xwe ew e ku PKK’ê bikişinîn asteke nizmtir û bi bêçekirinê karibin wê tasfiye bikin. Di rewşa heyî de hewl didin hêzên herêmî û navneteweyî jî beşdarî konseptê bibin. Lewre mîna beriya niha dewleta tirk çareseriya pirsgirêka kurd li ser bingeha tunekirin û tasfiyeyê digire dest. Beriya niha jî li ser hin planên bi heman rengî guftûgo pêk hatin. Ev gutfûgo di organên çapemenî û weşanan de jî hatin weşandin. Plana ku bi navê Henry Barkey tê binavkirin jî di nav van de cihê xwe digire. Di cewherê vê planê de di nêzîkbûna pirsgirêka kurd de tasfiyekirina PKK’ê heye. Bal tê kişandin ku di pêkanîna vê planê de pêwîstî tê dîtin ku li gorî pêvajoyê tevger ji nav bê birin. Her wiha tê diyarkirin ku her pêvajo li gorî taybetmendiyên xwe bikeve pratîkê. Her wiha mabesta wan ew e ku PKK bê lawazkirin. Di nava xwe de bê parçekirin û di dema ev berewam dikin de bibe hedefa hêzên herêmî. Hedefa esasî jî ew e ku darbeya dawî ji aliyê hêzên navneteweyî yên bi pêşengiya DYA’yê bê avêtin.
Her çiqas di nerînên amadekarê vê planê H. Barkey de guhertin pêk hatibin jî, dewleta tirk di vê yekê de israr dike. Her wisa di daxuyaniyên di organên weşan û çapemeniyê de tên weşandin de yek bi yek xalên di pîlana H. Barkey de heyî tên rêzkirin. Tevî ku H. Barkey bûyê xwedî nêrîna ku dawî li plana tasfiyekirina PKK’ê bê anîn jî, dewlet di vê yekê de israr dike. Herhal li gorî xwe hincetên vê yekê jî diafirînin. Diyar e ku ji polîtîkaya rêveberiya navendî ya Srî Lankayê ku li hemberî Pilingên Elam ên Tamîlê bi kar anî û encam girt ew jî bi hêvî ne ku heman encamê bi dest bixin. Lê diyar e ku ji bîr dikin Kurdistan naşibe Srî Lankayê û PKK jî ne Pilîngên Elam ênTamîlê ne. Di rewşeke ku H. Barkey gihiştiye baweriya ku plana wî li Kurdistanê li gorî rastiya PKK’ê ne derbasdar e, pêwist dike ku dewlet jî vê rastiyê bibîne. Di ser pêşkêşkirina nexşereyê ya Rêber Apo re zêdetirî mehekê derbas bû. Dewletê ev pêvajo mîna ku pêwist dike baş bi kar ne anî. Encamên gelekî şaş derxistin; kete nava hewdanên nûkirina siyaseta înkar û tûnekirinê. Tiştê tên jiyîn vê rastiyê didin xuyakirin. Lê beramberî vê yekê gel jî nexeşerêyê dixwaze. Raya giştî ya demokratîk balê dikişîne ser girîngiya van tiştan; Ji bo sazkirina aştiyeke mayînde a bi PKK’ê re û rast nirxandina şert û mercên hatine afiran ji bo çareseriya pirsgirêkê û heger ev yek mîna derfet neyên dîtin û rast neyên fêmkirin tahamûla Tirkiyeyê ji jiyandina heman tiştan re nemaye. Dewletê helwesta xwe ya der barê nexşerêya ku Rêber Apo amade kir de bi vî rengî nîşan da. Di pêjaya mehekê ya derbas bû de bi tevgera xwe ev yek piştrast kir.
- Ayrıntılar
Cemîl Bayik
Em ketine pêvajoyeke nû. Bi hemleya 1’ê Hezîranê, bi jinûveavakirina PKK’ê, bi pêngava ‘Êdî Bes e’, bi 10’emîn Kongreya PKK’ê, bi 7’emîn Kongreya PAJK’ê, berxwedana gerîla ya li Zap û Oremarê, serhildanên gel, berxwedana Serokatiyê, serkeftinên hilbijartinan em gihîştin vê qonaxê. Me bi van pêngavan, êrîşên li ser Tevgera Azadiya Kurdistanê şikandin. Piştî hilbijartinan, me pêvajoyeke nû bi pêş xist. Ji bo pêvajoya nû, me amadekarî kiriye. Em ji bo pêvajoya nû, xwe amade dikin. Têkoşîna ku me pêş xistiye, têkoşîneke mezin e. Di vê têkoşînê de, gelek planên dihatin kirin, me pûç kirin. Ew pêvajoya ku em ketinê, me bi têkoşîn û kedeke mezin ango bi temamî me bi xwe pêş xist. Bi taybetî biryara me ya bêçalaktiyê, li ser pêvajoyê bandoreke mezin kir. Însiyatîf kete destê Tevgera Kurd û wê rojev diyar kir. Loma Tevgera Kurd a Azadiyê her kes kişand vê rojevê. Pêvajoya ku em anîn van rojan bi vî awayî hate afirandin.
Li gel wê, li cîhanê jî, di siyasetê de hin guhertin hene. Bi taybetî, siyaseta sîstemê ji bo Tirkiyeyê, ji bo Rojhilata Navîn, ji bo tevgera kurd, tê zanîn. Niha sîstem jî, dixwaze pirsgirêka kurd, bi çi awayî dibe bila bibe, çareser bibe. Yanî aramî çêbibe. Ne bi kurdê azad, dixwaze bi qetlîaman, bi hevkarî û xiyanetê ev pirsgirêk, çareser bibe. Ji ber ku, çareser nebe, bê aramî çêdibe, ev ji bo sîstemê, ji bo aboriya sîstemê, di warê siyasetê de wê pirsgirêkan derdixîne. Ji ber vê yekê jî, dixwazin ev pirsgirêk çareser bibe. Ji Tirkiyeyê, vê yekê dixwazin. Dixwazin PKK’ê lawaz bikin. Dixwazin li ser PKK’ê polîtîkayên qetlîamanê bimeşînin. Bi vî rengî dixwazin çareser bikin. Niha têkoşîn, pêvajoya ku me bi pêş xist, nêzikbûna sîstemê, bû sedem ku sîstem ji Tirkiyeyê bixwaze pirsgirêkê çareser bike. Tevgera Kurd Tirkiye tengav kir û siyaseta Tirkiyeyê têk bir. Tirkiyeyê êdî nikaribû vê siyasetê berdewam bike. Sîstemê xwest ku Tirkiye siyaseta xwe biguherîne. Lewma, Tirkiye jî mecbûr ma siyaseta xwe biguherîne. Ger ku Tevgera Azadiya Kurd ev siyaset bi pêş nexista, Tirkiye nedihat vê merhaleyê. Di siyaseta Tirkiyeyê de jî wê guhertin çênebûya. Heta di hilbijartinên herêmî, Amerîkayê alîkariya AKP’ê dikir. Dixwestin PKK’ê tasfiye bikin. Piştî ku di hilbijartinan de encama ku dixwestin bidest nexistin, Obama hat û bi Ahmet Turk re rûnişt. Hem jî, bi awayekî aşkera. Ev tê wê maneyê ku ev encama têkoşîna gelê kurd e. Di vê pêvajoyê de, têkoşîna siyasî bi pêş dikeve. Bi tevahî, pêvajoyeke siyasî ye. Eger muzakere çêbibin an jî şerek jî çêbibe, wê ji bo ku di siyasetê de encam were girtin bi pêş bikevin. Ango şer dê bibe şerê siyasetê. Loma êdî pêvajoya siyasî esas e. Ji ber ku pirsgirêka kurd, gihîştiye asta çareserkirinê. Ger ku mirov bala xwe bide, têkoşîna siyasî her ku diçe dijwar dibe. Ger ku Nexşeriya Serokatiya Gelê Kurd bê aşkerakirin, wê dijwartir bibe. Wekî ku Serokatiyê gotibû, wê qiyamet rabe. Ev pêvajo di aliyê muzakere de jî, di aliyê şerekî giran de jî wê bipêşkeve. Yanî ev têkoşîna siyasî, wê bigihêje vê noqteyê. Çi bibe, dê di nav 2-3 mehan de bibe. Erdogan bi xwe jî got ‘heta dawiya salê dema me nîn e’. Ev payîz, ji ber vê yekê payîzeke girîng e. Di vê payîzê de her tişt dê ronî û aşkera bibe. Her tişt bidawî nabe, lê dê ronî bibe. Ji ber vê yekê di vê pêvajoyê de sekna ku em nîşan bidin, wê dîrokî be. Dê encamê diyar bike. Ji ber vê yekê girîng e.
Di navbera Serokatî, Tevgera Azadiyê û dewletê de, dîsa di navbera AKP, CHP, MHP’ê de, di navbera civakê û dewletê de, ew têkoşîna siyasî, her ku diçe xurt dibe. Serokatî di warê çareseriyê de dixwaze her kes gavan bavêje. Dewlet jî, dixwaze însiyatîfê bi dest bixe, bi vî rengî dixwaze encamê bigre. Di navbera AKP û CHP’ê de nîqaş pir xurt in, rexne pir xurt in, heta heqaret jî hene. CHP û MHP vê baş dizanin. AKP çi di aliyê çareseriyê de gav jî bavêje, PKK’ê tesfiye jî bike, ew ê desthilatdariyê di xewna xwe de jî nebînin. Herdu jî vê yekê baş dizanin. Ger ku îro li dijî pêvajoyê tund disekinin, di bin vê yekê de ev rastî heye. Dîsa, bi vê propagandayê, dixwazin tevgera azadiyê di bin zextê de bihêlin da ku tevgera azadiyê, nikaribe li ser daxwazên xwe israr bike, gav paş de bidin avêtin. Divê mirov vêya baş bizanibe, di zîhniyeta dewletê de tiştek nehatiye guhertin. Di zîhniyetê wan de înkar, îmha, esas e. Lê wek berê nikarin vê siyasetê bimeşînin. Ji ber ku wê, bi têkoşîna me, îflas kir. Loma jî, mecbûr in hin gavên basît, biçûk bavêjin. Gavên ku davêjin jî, ji bo vê yekê ne. Ne ku ji bo çareseriyê bipêş bixin. Dixwazin siyaseta înkar û îmhayê rewa bikin, PKK’ê û tevgera azadiya kurd tasfiye bikin. Çareserî tune li holê, lê propagandayeke pir mezin dikin. Dibêjin Serokomar negotiye ‘Guroymak’, gotiye ‘Norşîn’, gavekÎ mezin em davêjin. Li Qaşûran 2 kes hatine kuştin, serbaz (subay) çûye sersaxiyê, dibêjin ‘ev pêngaveke mezin e’.
Ev, şerekî taybet e. Karakterê vê rejîmê, şerê taybet e, li ser wê dijî. Bi vê yekê, dixwazin her kesî bixapînin. Ev propaganda, ji bo xapandinê tê meşandin. Niha jî, dixwazin kurdan jî, gelê Tirkiyeyê jî, cîhanê jî bixapîne. Dibêjin ‘em pirsgirêkê qebûl dikim, dixwazim çareser bikim, dîtinên her kesî digirim, gavan li ser gavan davêjim.’ Li Amedê navê gundekî bi kurdî danî, dibêjin pêngav êdî pêk tê, pirsgirêk ketiye riya çareseriyê. Ango bi vê propagandayê, her kesî bixapînin, însiyatîfê bi dest bixin, rojevên xwe serdest bikin, vî tiştî bi her kesî bidin qebûlkirin. Dixwazin bi me jî bidin qebûlkirin. Ji bo wê kar dikin. Ger me qebûl kir, ji xwe ew tasfiyeya me tîne, ger me qebûl nekir, wê bêjin, ‘Me gavên çareseriyê bi pêş xistin, PKK qebûl nake, gavên çareseriyê qebûl nake, di şer de îsrar dike.’ Wê bixwazin alîkariya her kesî bigrin ji bo ku PKK’ê tasfiye bikin. Planê ku niha dimeşînin, li ser vî esasî ye. Divê em vê yekê baş bibînin, di vir de nekevin xafletê. Ji bo ku vê siyasetê rewa bikin, zêdetir li ser kurdan disekinin. Hem li bakur, esas jî li ser başûr radiwestin. Yanî ku kurdên hevkar, gavên ku ji bo tesfiyekirinê davêjin, wê bêjin ev gavên çareseriyê ne, em li pişt wê ne, divê PKK jî qebûl bike. Divê PKK çekên xwe deyne, hêzên xwe bikşîne Başûr. Gavên ku davêjin, bi PKK’ê bidin qebûlkirin û PKK’ê tasfiye bikin. Divê karaktera vê pêvajoyê baş were fêmkirin. Di vê pêvajoyê de,hem çareserî heye,hem jî îmha heye. Di aliyê dewletê de bi tevahî îmha esas e, çareserî tune. Di aliyê rêxistinê de, di aliyê gelê Tirkiyeyê de, çareserî esas e. Loma jî, karakterê pêvajoyê du alî ye. Çareserî û îmha, bi hev re ye. Divê em vê yekê bibînin. Dewleta Tirkiyeyê wê çawa siyaseta înkar û îmhayê rewa bike, wê amûrên wê bi pêş bixin. TRT 6 bi pêş xistin, tiştên din dibêjin. Heta niha dewleta Tirkiyeyê negotiye ku Pirsgirêka Kurd heye û pirsgirêka sereke ye û divê bê çareserkirin. Niha wisa dibêjin. Ev jî, di encama têkoşîna gelê kurd de çêbû. Çiqas ji bo xapandinê dibêjin jî, ev di encama têkoşîna tevgera kurd de pêk hat. Her çiqas pirsgirêka Kurd qebûl bikin jî, hîn rastiya PKK’ê qebûl nakin. Dixwazin PKK’ê marjînal bikin, biguherînin, bikşînin ser xeta xwe, bixin xizmeta xwe, ger ku ev pêk neyê jî, ji holê rakin. Nêzikatiya wan a li hemberî PKK’ê, li ser vê esasê ye. Naxwazin ne PKK’ê ne jî Serokatiyê, bi cewhera wan qebûl bikin.
- Ayrıntılar
Cemîl BAYIK
Roja 15’ê Tîrmehê rêveberên KCK’ê daxuyaniya ku her kes li bendê bûn dan. Li gorî vê daxuyaniyê deklare bû ku rewşa bêçalakîtiyê dê heta 1’ê Îlon a 2009’an berdewam bike. Ev daxuyaniya rêveberên KCK’ê ku ji raya giştî re hate aşkere kirin divê rast bê fêmkirin. Heke weke berê nêzîkatiyeke rast neyê nîşandan û pêvajo bi awayekî cidî neyê nirxandin, ji vê fersendê jî dê sûd neyê wergirtin.
Piştî daxuyaniya 15’ê Tîrmehê tê fêmkirin ku hin kesên di nava nêzîkatiyeke wisa de ne hene. Ev kes bi awayekî cidî xwe dixapînin. Ev beşên, ku ne di ferqa pirsgirêkê de ne, nizanin ev bêçareserî dê bigihêje ku derê jî. Heta rastiyeke wisa derdikeve holê ku xwedî helwesteke bêberpirsyar in.
Berê jî hatibû destnîşankirin. Hêzên Azadiya Kurdistanê ji bo pirsgirêka kurd bi riyên demokratîk bê çareserkirin û aştiyeke mayînde pêk were, hewcedarî dîtine ku bêçalakîtiyê îlan bikin. Şertên bêçalakîtiyê ji aliyê geşedanên siyasî, daxwazên gel, konjonktura herêmî û navneteweyî ve hatibûn afirandin. Di afirandina şertên wisa de hêzên azadiya kurd heke rewşa bêçalakîtiyê îlan nekiriba dê ne rasteqîn bûya, rewşeke li gorî berjewendiyê gelê kurd û tirk dê dernexista holê. Ji ber vê yekê, di pêvajoyeke ku tevgera azadiya kurd di warê siyasî û leşkerî de xurt bû û însiyatîf girtibû destê xwe, tercîha xwe ji aliyê bêçalakîtiyê de kir. Ev rastî îro jî derbasdar e. Bêçalakîtiya ku ji 15’ê Tîrmehê heta 1’ê Îlonê hatiye dirêjkirin li ser vê rastiyê pêk hatiye. Tu kes bila ji vê yeke encameke cudatir dernexe.
Rêber Apo, beriya 15’ê Tîrmehê nêrînên xwe yên ku rewşa bêçalakîtiyê heta 1’ê Îlonê bê dirêjkirin ji raya giştî re aşkera kiribû û biryara wê ji Tevgera Azadiya Kurdistanê re hiştibû. Tevgera Azadiya Kurdistanê ev nêrîna Rêber Apo li ber çavan girt û bal kişandiye ser girîngiya nexşerêya ku tê payin Rêber Apo di nîvê meha Tebaxê de ji raya giştî re aşkera bike. Ji ber vê yekê bêçalakîtiya heta 1’ê Îlonê hate dirêjkirin dema mirov binirxîne, divê mirov dema di navbera 15’ê Tîrmehê û 1’ê Îlonê de weke demeke ku muxatabên pirsgirêkê li hemberî nexşerêya ku Rêber Apo amade dike helwestên xwe daynin holê û ev yek weke fersendekê bê nirxandin.
Heke ev yek bi awayekî rast neyê fêmkirin her çiqas dem heta 1’ê Îlonê hatibe dirêjkirin jî, encamên ku piştî pêvajoyê derkevin holê kes ji niha ve nikare texmîn bike. Di vê hêlê de pêvajoya ku piştî 15’ê Tîrmehê hatiye destpêkirin teqez divê bi awayekî rast bê nirxandin.
Di vê pêvajoya hatiye destpêkirin de hemû derdor divê nêrînên xwe der barê nexşerêya ku Rêber Apo dê amade bike de vebêjin. Raya giştî ya di vê mijarê de hesas e gerek rojeva wan a esasî ev be. Ev rojev bi awayekî wisa di siyasiya Tirkiyeyê de bê rûniştandin ku nehêle ber bi rojeveke sexte ve biçe.
Berê jî wisa bû. Ji aliyê kê ve hatiye amadekirin, ji bo çi ji raya giştî re hate pêşkêşkirin îro ‘belge’ya zelal bûye bi hefteyan raya giştî mijûl kir. Tirkiyeyê ji rojeva esasî dûr xist. Di encama derketî holê de dîsa yê winda kir gelên Tirkiyeyê bûn. Û pêvajoya beriya 15’ê Tîrmehê heba bû. Dîsa rewşeke weke vê derkeve holê dê encameke cudatir biafirîne.
Derdorên bi pirsgirêka kurd re bi awayekî dîrek eleqedar in û derbarê nexşerêya Rêber Apo ku deklare bike nêrînên xwe vebêjin re, muxatabên pirsgirêkê jî bi awayekî aktîf gerek helwestên xwe daynin holê. Tevgera Azadiya Kurdistanê di vê mijarê de helwesta xwe bi awayekî zelal destnîşan kiriye. Beranberî vê yekê hêzên fermî yên tirk jî gerek bikevin pozîsyona muxatabiyê. Di vê mijarê de daxuyanî û nirxandinên têne kirin, muxatabê wan kî ye gerek bê aşkerakirin. Ev yek, çareseriya pirsgirêka kurd bi riyên demokratîk û pêkanîna aştiyeke mayînde hêj hêsantir bike.
Di vir de berpirsyartiya mezin dikeve ser milê organên weşan û çapemeniyê. Pêvajoya borî dema bê nirxandin organên çapemeniyê rola ku pirsgirêkê di rojevê de hiştin an jî derojevkirina pirsgirêkê bi awayekî zelal hate dîtin. Ji ber vê, li Tirkiyeyê heke ornganên weşan û çapemeniyê dixwazin pirsgirêka kurd bi rêbazên demokratîk bê çareserkirin û aştiyeke mayînde çêbibe, divê hewcedariyên vê yekê bi cih bînin. Di vê çarçoveyê de rê li pêşiya nêzîkatiyên afirandina rojevên sexte bigire û rojeva esasî ji xwe re bingeh bigirin. Vê yekê jî weke peywireke dîrokî ya jêneger ji xwe re qebûl bike. Di serî de jî organên weşan û çapemeniya azad û alternatîf vê yekê bikin. Di pêvajoya borî de kesên alîgirên şerê qirêj ê taybet in, hin derdorên ku şer ji xwe re kirine deriyê rantê, ji bo pêvajoya bêçalakîtiyê sabote bikin çi ji destê wan hat kirin. Piştre jî weke derket holê ku provokasyon çêkirine. Raya giştî bi rojevên sexte mijûl kirin. Di vê yekê de jî bi ser ketin. Di pêvajoya di navbera 15’ê Tebaxê û 1’ê Îlonê de divê bi tu awayî destûr ji tiştekî wisa re neyê dayîn.
Bi 15’ê Tîrmehê re rewşa bêçalakîtiyê ketiye pêvajoyeke nû. Tevgera Azadiya Kurdistanê, beriya 1’ê Hezîranê rewşa bêçalakîtiyê nirxand; gihîşt wê encamê ku rewşa bêçalakîtiyê heta 15’ê Tîrmehê dirêj bike. Niha jî heman encam derketiye holê. Lê nirxandina vê carê ji ya navbera 1’î Hezîranê û 15’ê Tîrmehê cudatir bû. Ji ber vê yekê gihîştiye wê encamê ku pêvajoya navbera 15’ê Tîrmehê û 1’ê Îlonê li gorî nexşerêya Rêber Apo amade kiriye divê li ser bê sekinandin. Niha pêvajoyeke wiha tê jiyîn. Ji bo aştiyeke mayînde, bi riyên demokratîk çareseriya pirsgirêka kurd û astengiyên li pêşiya demokratîkbûna Tirkiyeyê bên rakirin hemû hêzên têkildar gerek nêzîkatiyên xwe li gorî vê diyar bikin.
- Ayrıntılar
Cigîrê Serokê Desteya Rêveber a KCK Cemîl Bayik
Tirkiyeyê hemû hêza xwe daye tasfiyekirina Tevgera Azadiyê û niha jî dixwazin hêzên Başûr bixin nav plana xwe. Tevgera Azadiyê di encama têkoşîneke mezin de pirsgirêka kurd xist rojeva Tirkiyeyê. Neçar dimînin hinek tiştan qebûl dikin. A rast jî, ne ji bo ku îradeya gelê kurd û nasnameya gelê kurd qebûl dikin, ji bo ku gelê kurd û cîhanê bixapînin û karibin înkar û îmhayê çêbikin qebûl dikin. Ji bo vê dibêjin; ‘em pirsgirêka kurd qebûl dikin, em dixwazin çareseriyê çêbikin, pirsgirêk pirsgirêka şexsî ye, çandî ye û em dixwazin di vê çarçoveyê de çareser bikin. Ji bo çareseriyê jî, jixwe me gelek gav avêtin û me çareser kiriye zêde tişt nemaye û em dixwazin hinek gavên din jî bavêjin lê PKK astengiyan çêdike.’ Vê propagandayê pêş dixin. Ji bo kurdan û cîhanê bixapînin pêdiviyek wiha dibînin.
Pirsgirêka kurd pirsgirêka nasnameyê ye. Kurd ku karibin bi nasnameya xwe, xwe îfade bikin, bijîn û xwe birêxistin bikin. Bi zimanê xwe perwerdeyê bibîne, bi çanda xwe bijî û bi awayekî azad û bi nasmameya xwe, xwe îfade bikê. Pirsgirêka kurd pirsgirêkeke wiha ye. Pirsgirêka kurd ku te di vê çarçoveyê de girte dest û di destûra bingehîn de cih dayê wê çareser bibe. Bi riya Xweseriya Demokratîk û bi pêşxistina Komareke Demokratîk çareser dibe. Wekî din çareser nabe. Bi wan gavên ku davêjin nikarin kurdan bixapînin. Hinek gavên sexte davêjin dihesibînin ku wê pirsgirêkê çareser bikin. Kurd vê baş fêm dikin. Kurd bi van naxapin û van qebûl nakin. Çawa ku kurdan têkoşîn meşand, ji bo nasname û azadiya xwe gelek bedel dan, ji vir û pêde jî wê bidin.
Dewleta Tirkiyeyê li dijî kurdan ji berê ve heta niha şerekî psîkolojîk dimeşîne, bi vî şerî nahêle ku kesek pirsgirêkê fêm bike û pirsgirêk bê çareserkirin. Siyaseta xwe ya îmha û înkarê jî bi vî awayî vedişêre û nahêle tu kes fêm bike. Li dijî kurdan komkujiyên mezin pêş dixe, sûcên mezin dike û sûcên mirovahiyê dike. Dixwaze bi vî awayî van hemûyan veşêre. Dê çawa karibin kurdan neheq derxînin, îmha bikin û ji her kesê alîkariyê bigirin. Li cîhanê tu kesî siyaseteke wiha qirêj nemeşandiye. Tiştekî aşkera heye dixwazin îradeya kurdan bişkînin û teslîm bigrin. Ji bo vê hemû qanûnên xwe û yên navneteweyî binpê dikin. Çapemeniya Tirkiyeyê jî bê sînor bi kar tînin û dikin bin xizmeta xwe û dibêjin; ‘PKK şer dike û leşkerên me dikuje’. Lê yê ku operasyonan dikin ew bi xwe ne. Eger artêşa Tirkiyeyê operosyonan neke, di cihê xwe de bimîne tu kuştin û şer çênabe. Lê li hember vê gerîla tu êrîşê nake û naçe ser qereqolan çalakiyan pêk nayînin û tevî vê yekê jî rewş berovawî tê nîşandan. Gerîla di parastina xwe de ye û di rewşeke bê çalakbûnê de ye. Serfermandarê tirk û hemû artêşa tirk, hêzên meşrû û ne meşrû hemû xistiye nav tevgerê, tang, top, helîkopter, balafir, hêzên xwe yê îstîxbaratê, hêzên xwe yên teybet, cahş, çete, hemû xistine nav tevgerê da ku çawa gerîla îmha bikin. Ji xwe serfermandar aşkera got; ‘heya kesek bimîne em ê şer dewam bikin.’ Dîsa got ‘em ê bigerin, bibînin û tine bikin’. Dîsa wiha dibêjin; ‘em bi kesekî re rûnanin, di nav saziyên dewletê de jî kesek nikare bi PKK’ê re rûnê ev xiyanet e’. Li pişt hemû operasyonan serfermandar heye. Hemû sûcên xwe davêjin ser PKK’ê. PKK çi bike sûcdar e, lê Tirkiye çi bike mafdar e. Mafê her zindiyekî yê parastina rewa heye. Ev maf ji bo kurdan jî heye.
Li Tirkiyeyê her kesî got fersendek çêbûye, lê divê ‘fersendên ku ew dibêjin? Diyar bikin. Ne ku PKK û gelê kurd fedekariyeke yekalî dike ji bo ku pirsgirêk çareser bibe, ji bo wê bedelan jî dide û ku ew jî, ji vê feydê bibînin pirsgirêkê çareser bikin; lê fersendên ku ew dibêjin ev e, ‘pêdiviya Amerîka û Ewropayê di mijara Pakistan, Afganistan, Qafqasya û Rojhilata Navîn de bi me heye. Amerîka bê me nikare li van deran encamê bigire. Wê demê em dikarin tasfiyekirina PKK’ê deynin pêş wan û li ser vê bazartiyê bikin. Em ê bêjin hûn dazwazên me pêk bînin, em ê jî daxwazên we pêk bînin. Wê demê Amerîka û Ewropa neçar in ku daxwazên me qebûl bikin û em jî bi hêsanî dikarin PKK’ê tasfiye bikin.’ Niha dewleta tirkî li ser vê bingehê xebatê dimeşîne. Tiştê ku dibêjin fersend jî ev e. Di aliyekî de bi Îran û Sûriyeyê re hevgirtinan pêk tînin ji bo darbeyê li tevgera kurd bidin û bi hev re siyaseta tinekirin û înkarê bimeşînin. Ev her sê dewlet bi hev re kar dikin ji bo dewleta navendî ya Iraqê jî bikşînin vê siyasetê.
Haşimî diçe Tirkiyeyê hevdîtinan pêk tîne û serfermandarê Iraqê diçe hevdîtinan pêk tîne û dîsa di alîyekî de petrola Iraqê bi xeta Kerkûkê ve girêdidin û ew petrol diçe Skenderûnê û li ser wê peymanan çêdikin; ev hemû ji bo planekê tên pêşxistin. Plan û hedef ew e ka wê Başûr li dijî PKK’ê çawa têxin nava tevgerê. Di siyaseta înkar û tinekirinê de bikaribin encamê bigirin. Îlker Başbûg li Amerîkayê got; ‘Pêwîst e Başûr bikeve nava tevgerê.’ Li Başûr hilbijartin heye lê PÇDK li derveyî hilbijartinan dihêlin. Haşimî li Enqereyê dibêje; ‘Pêwîst e PKK, an çekan deyne bê dadkirin, an jî welatê me biterikîne.’ Başûr li dijî vê tu helwestekê nîşan nade. Tê wê wateyê ku Başûr jî dikeve nav vê planê. Lewma eger Başûr di vê planê de cih negire, pêwîst e li dijî wan bisekine. Nirxên xwe û nirxên gelê kurd divê biparêze û li dijî van bisekine. Lê bê deng in. Ev bê dengî jî tê wateya ku di vê siyasetê de cih digire. Yanî her çiqas bi fermî cih negirin jî, lê maneya bêdengiyê ev e. Hêvî û baweriyê didin wan. Ji bo vê sekna Başûr a niha ne sekneke rast e. Hem ji bo Başûr ne rast e û hem jî ji bo hemû hereketên kurd ne rast e. Dewleta tirk di israra xwe ya siyaseta înkar û îmhayê de hinekî jî, ji vir cesaretê digire. Eger Başûr baweriyê nedê nikarin di vê siyaseta xwe ya înkarê de israr bikin. Lewma tiştên pêwîst dikir bi şer çareser bibe çareser bûye. Êdî pêwîst e pirsgirêk, li vir jî derketiye holê, bi riyên siyasî û diyalogê çareser bibe.
- Ayrıntılar