Gencîniyeke veşartî di bin her erdeke ku mirov gavên xwe li ser tavêje heye. Nediyare; gava ku mirov li ser dimeşe, dibe ku axîn bi dilê wan biskên axê dikeve. Av bi devê qelîştokên hendefan dikeve û bi lez dixwazin rûpelên bi xwînê û êşên hatine nixumandin, ji nûve şînbibin. Xwezaya semyana vê yekê bi te dide hîskirin, daristan, çiya, dol û mirovên Geliyê Pisaxa vê yekê bi te didin hîskirin. Di rêka me de gundê Sindiyan yê jê re dibêjin Mêrgeşîşê hebû. Ev gund girêdayî Zaxo ye. Berî ku şoreşa Mustefa Barzanî destpêbike, ev gund bi çandîniyê, pez xwedî kirine û bi tîcaretê re mijûldibin. Mînak kartol diçînin û diçin li bajarên mîna Bexdad, Zaxo û li bajarên dîtir bi genim re diguherînin. Di demê berê de cade nînin û herkes bi rojan barên xwe li dewaran dikin û berbi bajarên mezin ve diçin. Piştî ku wî genimî tînin, diçin aş û dihêrînin. Her çiqasî zor û zehmetî dikişînin, jibîr nakin ku êvaran li hevdû bicivin û kilaman ji hevdû re bibêjin. Bi wan kilaman gotinê, hemû westandina xwe jibîrdikin.
Me gelek agahî li ser gundê Mêrgeşîşê girtibûn, lê me dixwest em suhbetê bi mirovên ku li wî gundî jiyankirine re bikin. Piştî westandinê ji kaniyan av vexwarin tama xwe cûda ye, gelo ji ber tu gelekî diwestê li ber çavê te şîrîn dibe, yan jî birastî ava kaniyan lawe. Ji gundê Mêrgeşîşî tenê kaniya wê saxlem maye.
Ji ber nenaskirina me di erazî de du hevalên jin hatin pêşiya me. Min dizanîbû wê hevalên jin bi israr bixwazin alîkarî bidin me û çentê me rakin, lê min xwe amadekiribû ku ez heyanî dawiyê jî çentê xwe rabikim. Ew baweriya ku tu li kûderê ked bide tuyê pêve were girêdan û nirxê wê bizanibe, ez bawer dikim û min xwest ez jidil bi vê xakê re parvebikim. Wê roka delal jî xwêdana min bibîne û wê kaniyên merd jî ava xwe bi min re parvebikin. Gava xwêdan ji aniya min dihate xwarê û ez di bin çentê xwe de diwestiyam ava gundê Mêrgeşîşê dihate bîra min, li ber dilê min gelekî bi nirx bibû û min di wan kêliyan de girêdana mirovan bi xaka wan ve hîskir. Hevalên jin jî her li benda me bûn û erazî bi me didan naskirin. Gelek girên Geliyê Pisaxa bi navê hevalên şehîd hatine binavkirin.
Em gihîştin ciyê yekîneya Şehîd Mahir, lê me tenê du hevalên xort dîtin, hemû gerilayên dîtir gurûp-gurûp li erazî belavbibûn û çûbûn peywiran.
Yekîneya Şehîd Mahir ji bona amadekariyên Zivistanê jî ketibûn nava liv û tevgerê de. Bexçe ji xwe re çandibûn û zebze ji bona demsala Zivistanê hişk kiribûn. Yekîneya wan gelekî jêhatî û şeraze bûn.
Dêra Geliyê Pisaxa Gelekî Kevnar e
Çîrokeke vê Dêrê ya balkêş heye û parvekirina wê bi we re nexerabe. Zilamê bi navê Mere İda li hemberî êrîşên dijminên xwe şerdike û di nava xelkê de bi lehengiya xwe tênaskirin. Camêrekî tîr û kevanka wî li pişta wî ye, şûrê wî di destê wî de û li ser hespê xwe yê boz bi mêranî şerdike. Rojekê Mere İda di pevçûnê de birîndar dibe û bi wê birîna xwe ya xedar heyanî ciyê wê dêrê tê û liwêderê diçe ser rehma xwe. Ew camêr bi lehengiya xwe gelê xwe diparêze, ji bo bîranîna wî, wê dêrê ya ku ciyê parastine dibînin avadikin. Hinek mirov dibêjin gora wî mirov li kêleka wê dêrê ye. Wextê tu berê xwe dide dêrê, zinar di rêzê de û mîna ku te pêşwazî dikin tu bi kêleka wan re derbas dibe. Dema ku Sedam Aşûriyan ji gundê wan derxistine û birine bajarên mîna Bexdadê, xelkê Aşûrî berî ku biçin bajêr, riya ku diçe Dêrê hemû bi boyaxa sor nîşankirine. Li ser kevir û hendefan nîşana tîr û Xaçê neqişkirine. Me jî ew nîşan çavdêr kirin û em berbi Dêrê ve çûn. Hinek Aşûrî dibêjin navê vê Dêrê Mere İda ye û di çaxê İmpiratoriya Bîzans Olê Xirîstanî pejirandiye, hatiye avakirin. Heya niha jî gelê Aşûrî ji ciyên curbecur têne serdana wê Dêrê. Hemû wêne û her tiştekî wê Dêrê hîna mîna berê ne. Bi dîtina wêdêrê re min hestekî gelekî balkêş jiyankir, mîna ku min ji zûve tiştekî xwe yê ku ez gelekî jê hezdikim, min wendakiribû û min nû dît. Heyecana dîtina eserên dîrokî gelekî kûr û dûre.
Netenê şîveriya ku diçe dêrê hatibû nîşankirin, şîveriya ku diçe kaniya Êrê jî hatibû nîşankirin. Me ew rêk şopand û em çûne gundê Êrê. Bermahiya gundê Êrê tenê dîwarên maleke xerabe mabûn. Gundê Êrê gundekî Aşûriyane, di demê xwe de gelekî mezin e. Ew jî di sala 1976 an de ji milê Sedam ve tê valakirin. Gundekî di pala girê Partîzan de ye, bexçeyên wê hene, heyanî ku tu nêzî gund dibe, tu hingî dizane di nava wan daristanan de kanî û gundekî wisa bê hempa heye. Kaniya Êrê ya bi nav û deng jî derûdora wê tejî darên spîndarane, li kêleka wê jî darên fêkî hene, ew av aveke torine, Havînê sare û Zivistana jî germ e. Gava ku tu Geliyê Pisaxa dide berxwe, piştî çend demjimêran tu dimeşe û tu diwestê, piştî wê westandine ew kaniya qeşeng li pêşiya te dertê. Ji ber vê yekê herkes nirxê vê kaniyê di dilê xwe de dihewîne.
Li gorî baweriya min hinek kêlî hene herdem û her wextî bi dest te nakeve, ji ber di wan kêliyan de rizgarkirina giyan, mejî û dilê te mîna bayê arzeba dijwar derbas dibin, kêliya ku tu hildikişe kevendên Geliyê Pisaxa û li bejna wê dinêre, netenê tu ruhê xwe azad hîsdike, jiyana hemû mirovên li wî gelî jiyankirine tu meraqdike.
Gotina Pisaxa jî tê wateya zarokên axa. Di wî gelî de gundê mîna gundê Masîs yê ku dilê te diguvêşe, hene. Gelek gundên Sindiyan li Geliyê Pisaxa ne. Gundê misilmanan û aşûriyan bi hevre jiyankirine. Bi rêz nêzî ol û çanda hevdû bûne. Netenê dêr di wî gelî de heye, mizgeft û şikeftên xwezayî jî hene. Dilê geliyê Pisaxa destûr nedaye jiyaneke bê wate û arzan.
Demjimêr sisiyê sibehê ez û du hevalên jin em birêketin û me berê xwe da girê Partîzan. Girê Partîzan jî bi navê hevalê Partîzan Slopî hatiye bi navkirin. Şehîd Partîzan Silopî sala 1994 an li wî girî şehîd dikeve û weha navê girê Êrê dibe girê Partîzan. Em sê demjimêran meşiyan heyanî ku em gihîştin bilindahiya Partîzan. Hilkişandina wî erazî nezehmet bû, teşeya zinar û latên wî erazî tu matmayî dihiştî. Nîgarvaniyekî herî ji xwe razî û jêhatî nikare wisa neqşbike. Hîna hewa venebibû em gihîştin gir. Me hêdî-hêdî xwe avête mewziyeke ku nekeve pêşberî girên li ser sînorê ava Hêzil. Min gelekî meraqkir ku ez wan giran bibînim. Min çawa serê xwe rakir, min ji xwe re got “dijmin Kurdistan bi girên li ser sînorê ava Hêzil dorpêçkiriye.” Bêhna desthilatdariyê ji wê tarîtiyê dihat. Girê Baykur(Wacib), girê Serbend, girê Şivan, Bêzenîkê, Kêlika Spî û Spîndarokê li pêşberî te bûn. Te nikarîbû serê xwe rabike. Ji milê başûr ve jî Zaxo, Silopî û Duhok li pêşberî me bû. Cûdî çiyayê Mirada û Kela Memê jî li pêşberî me bûn. Ji berzbûna Partîzan te hîsdikir ku behişt di hembêza te de ye û tu pê şad dibe.
Ji Pênûsa Gerîla
- Ayrıntılar
Raperîn bi xwezayê re destpêdike;dema ku kefenê sipî yê zivistanê diçirînê, dema ku kirasê sir û seqema hişk cihê xwe ji şemala narîn re dihêlê, li ser lêva kevîyên berfê reqsa berfîn, qasidê vejîna biharê ye; rûniştina cemre, pêş înqilabên di giyana av, ax û hewayê da ne,teyrên mihacir ref bi ref ji germistanên xerîb ber bi zozanên Welat ve koç dikin. Senfûniya azadiyê despêdike; sifreyeke rengîn ji reng û bêhna Gulan;Sosin û nêrgiz û beybûn, saz û awaza balende, ajalên kovî û derendeyan; deng dengê azadiyê, bêhn bêhna azadiyê, reng rengê azadiyê û ev heman kêliya ku ruh û giyana mirov ber bi ronahiya bê dawî ve diherike dem û kêliya azadiyê ye bêguman.
Di nav zayîna xwezaya welatê rojê de, dengê çakûçê Kawa mizgîniyeke nû bû xemla rengîna vî wargehî bi pençeyên xwîn hatibû herişandin; dagir bibû azadî bi qeyd û zincîrên sar û li şûna refên teyran, leqên leşkerê neyar, perdeya reş û konekî tarî li ser rûçikên wargehê Medî de vegirtibûn, ji şikestina xeyal wêdatir bû, weke secereşeke kûr û derbên bêeman xweşî û şahiyê konê xwe bar kirbû û naqûsa mirinê lê dida. Şevên reş yek bi yek dadiqurtand horî û ciwanên Arî, bi hezaran fîdaê nû gihîştî, bê ku çavên xwe li jiyanê vişkênin hatin qetil kirin. Bi sedan sal buhurîn lê Newrozên me her bi jan derbas bûn. Caran koçberî, îşkence, kuştin û birîndarî berdêlên ku qet tu efsaneyek nikaribe vebêje, tu zindiyek taqeta dîtin-bihîstin û guhdarkirina wê neke. Di xeyal de azadî, di hêvî de aramî her ku diçû geş û gur dibû weke çirûskek agir di şeveke tarî de lê didan û êşa bindestiyê gihîştibû hestî. Kê ye, yê ku ji firdûsê dest berda û bi dojehê razî bibe; lale û şilêr nûnetên xwîna sor a ciwanên Kurd di nav qelîştekên lat û zinarên bê nav nîşan bûn, agir geş bikin, ên ku agir vemirîne xîyanet kar e… Dûrûşmeya pêtên agir a li ser bedena Mazlûman bû Zekiye. Bi gotina , êdî agirê Newrozê ne bi qirş û qalan; bi agirê canê xwe pêbixin. Ev deng bilindtir kir, berdêla Newrozê giran bû ji bo ku nirxên azadiyê giran biha ne. Weke jana Helepçe; Komara Mihabad; Dêrsim, Agirî, Sînema Amûdê; Qamişlo û can û dilên ku bi azadiyê şiyar bibin tu car ji bîr nakin, ji nedîtî ve nayên. Ma qey xweza her tim di bin pençên zivistanê de xwe radigire; govenda evîndarên rojê bi pêtên agir, bi qasî ku tu qeyd û zincîr nas neke; bi coş e. Giyanên azad tenê bi gihîştina azadiyê ve aş dibin; ji bo bîranîna dilên pak ên welatê xwe re vefadar bimînin; ji bo agirê Zerdeştî di Îmralî de bibe volkana azadiyê.
Silav û Rêzên Şoreşgerî
21.03.2011.
Bahoz Arya
- Ayrıntılar
Garisa, şahidê çîroka şerê çekdarî. Dayîka hemû bûyer û serpêhatiyan. Li rex her girekî bilind, an li pişta her darêkî bûyerekî ku nehatiye nasîn, bihîstin û şirovekirin heye. Wateya Garisa ji bo şerê gerîla xwedan cihekî taybet e. Peyva Botanê di dîroka şerê çekdarî de bû bêjeyeke şîrîn û têye bilevkirin û devê her kesî şîrîn dike.
Garisa xwedan hêz û heybet e, babetekî bêhempa ye. Lewra jî hêzên dijmin zû bi zû nikarin derbasî her deverê vê herêmê bibin. Ew xwedan çiyayên bilind, asê û dijwar e. Li aliyekî Çaçê û li aliyê din jî Çiyayê Pîro, lê herçî Herekol jixwe dayîka hemû gerîlayan e. Ne tenê îro, ew di dîrokê de xwedan nav û navdariyeke mezin e. Ji aliyekî ve bilindî û asêbûn, ji aliyekî din ve jî şer û pevçûnên ku li Herekolê qewimîbûn; di çavên dijmin de bûbûn mîna kelem. Ji ber vê jî tirs û xofa hemû çiyan di hişên dijmin de hebû, lê ya Garisa û bi taybetî jî Herekolê cuda bû. Têkoşîna ku gerîla li vê herêmê bi pêş xistibû û wateya ku daye vê herêmê mîna nexşekî di dîroka şerê çekdarî de hatibû kolan.
Garisa, ji dema şer destpêkir û vir ve êdî ji bo gelê vê herêmê wateya jiyanê hatibû guhertin, ew jiyana ku berê di bin zilm û zordariya dijmin de dinaliya, bi şerê çekdarî re wateya xwe winda kir. Garisa ji sala 1989´an û şûn de bûbû wargeha gerîla û mîna ku ji sir û seqema zivistanê rizgar bûbe û bi hatina biharê şa bibe lê hatibû.
Êdî deh saliya şerê çekdarî hatibû pîrozkirin, lê di îsal de şer ji hemû salên borî dijwartir bûbû. Dijmin bi hemû hovîtiya xwe ketibû rê û bi paksaziyên mezin bi ser gerîla ve dihat. Dirûşma “an emê biqedînin, an biqedînin” ji aliyê dijmin ve li her derê dihate qotin. Lê gerîla jî li ser dirûşma xwe ya “an serkeftin, an serkeftin” tevdigeriya. Û li hemû deverên herêmê berxadanên mezin û destanên şer dihatin lidarxistin. Bi vî awayî hevrikiya ku di mehên pêşîn ên vê salê de hatibûn pê, hîn bi hemû dijwariya xwe didomiya.
Roj diçûn, meh dihatin. Êdî sal berve dawiya xwe diçû. Gerîla dîsa mîna her salî amedakriyên xwe yên kampan dikirin. Lê dijmin îsal ji bo ku gel û gerîla ji hev qut bike hema hema gundekî ku alîkariya gerîla dike li navçeya Garisa nehiştibû. Ango wan jî para xwe ji hovîtiya dijmin girtibû. An bi giştî hatibûn şewitandin, an jî hatibûn hilweşandin. Di encam de gundiyan koç kiribû û war li şûna xwe hiştibûn. Ew gundên ku bi hezaran salin hatibûn avakirin, êdî mîna kevalan mabûn. Tenê kundan li ser dîwarên şehetî dixwend. Tenê çend gundên cerdevan yên ku dijmin ji xwe re kiribûn pal û pişt li herêmê mabûn. Ew jî ji bona ewlekariya djimin li wir diman. Ango; li herêmê çend gundên ku dijmin hêzên xwe lê bi cih kiribûn mabûn. Lê, li çiyayên bilind dîsa parazvanên van çiyan, ên ku ji bona azadiya vê war û gelî têdikoşin diman; her çendî ku îsal bi germahiya şer borandibûn jî demsal dîsa ne mîna demsalên berê bû. Ango, bi rengekî xwezayî di dema zivistanê de hinekî wê şer bihata rawestandin.
Mij hatibû lûtkeya çiyayên bilind, êdî bê mij û moran nediman. Zivistanê xemla xwe nîşanî her kesî dida. Berfa spî kirasê xwe wekî xêliya bûkan raxistibû ser her deverî. Garisa bi hemû heybeta xwe bûbû yek reng. Rengê berfê hemû xeşikahiya Garisa dibin rengê xwe de veşartibû. Gerîla jî bûbûn mêvanê vî warî. Wan vê deverê ji xwe re kiribû war û ji bona hêviya xwe bi cih bînin wan tehemûla hemû sir û sermayan dikir. Lewma jî diviya ku grubek heval ji bona tedarîkên xwardemeniyê biçin gundê Ers da ku wê erzaqê ku berî niha wan li wir veşartibû derînin û ji bona yekîneya xwe bînin.
Piştî demekî dirêj em gihiştin wî cihê ku me erzaqê xwe lê veşartibû, hemû hevalan barê xwe amede kir û em li ser rêya xwe vegeriyan. Lê berê ku em ji gundê Êrsê derkevin, em li bin sincekî rûniştin û me bêhna xwe berda. Piştî vexarina cixareyekî êdî saet ber bi heftê êvarê ve diçû. Dinya hêdî hêdî tarî dibû. Em demekî meşiyan, lê bagerek wiha rabû ku êdî me nikaribû çavên xwe vekirana. Berf û baranek wiha dibariya ku her dever spî bûbû. Jixwe piştî ku em qederekî meşiyan, me fêm kiribû ku me rêya xwe şaş kiriye. Ji cihê ku em ketin ser rê û heya saet şeşê sibehê em di nava berfê de diçûn û dihatin. Her ku diçû ba û bahoz, berf û bagerê hêza xwe xurt dikir. Êdî wa lê hatibû ku çek ji serman bi milên me ve zeliqibûn. Êdî -hema hema yê me hemû hevalan- çok li me sist bûbûn û me hew dikaribû rêya xwe bajota. Rêya ku berê me dikaribû di nîv saetî de qut bikira, ji westandinê êdî bi sê saetan jî me nediqedand. Her çendî ku her hevalekî hemû hêza di laşê xwe de bi kar dianî da ku zû em ji vê rewşê derkevin jî, lê ji aliyekî ve giraniya bar û ji aliyê din ve ji bona bagerê ev hêz û viyan. Em sist dibûn û me mîna ku hêvî dikir nikaribû pêş ve biçin.
Ji nişkê ve xeber ji paş ve hat û gotin “Hevalê Aras û hevale Xerîb nikarin êdî bimeşîn.” Me hinekî li laşê da, ji bo ku rabin ser xwe û li gel me bimeşin. Lê herçî ev heval bûn mîna çûkekî ku hêlîna xwe di nava berfê de bijenin digotin: “Hûn xwe bigihînin hevalan, lê nexwe hûnê jî mîna me bibin.”
Her ku min li wan û rewşa ew tê de ne dinihêrt, hevaltiya me ya rojên dirêj mîna wê berf û bagerê dihate ber çavên min. Ew rojên ku em bi hev re digeriyan, dimeşiyan û dikeniyan hemû mîna kevalekî xwe dixistin goteya çavên min.
Her ku diçû berf bi dijwarî dibariya û rêya me xirab dikir. Piştî ku em hinekî ji herdu hevalên xwe Aras û Xerîb dûr ketin, hevalekî din jî got: “Hûn biçin!” Me hewl da ku em wî hildin ser piyan, lê canê wî mîna qalibekî bûzê lê hatibû, hew dikaribû xwe li ser lingan bigire.
Em dîsa neçar man ku wî hevalî li şûn xwe bihêlin. Ji aliyekî ve destê me ji wan hevalan qut nedibû, lê ji aliyekî din ve jî em neçar diman ji bo ku hevalên din rizgar bikin, me rêya xwe didomand. Piştî ku rê êdî gelekî dijwar bû, me her carê hevalekî bi dorê xwe di berfê de rê vedikir. Her carê hevalek dikete pêş û berf diçirand. Her ku em hinekî dimeşiyan me guleyek diavêt û destên xwe li lûleya çeka xwe digerand da ku piçekî germ bibe.
Piştî meşekî dirêj êdî ronahiya sibehê xwe hêdi hêdî nîşan dida. Cîhan vedibû, berf û bager jî xwe hildida cihên bilind. Me dixwest ku zû xwe bigihînin kaniya li jor gundê Şukal. Li nêzî kaniyê şkeftek hebû. Piştî saetekî em gihiştin nêzî şkeftê. Jixwe hevalan jî dengê çekên me bihîstibû û ew jî bi beza bayê dihatin hawara me. Em tev bi hev re çûn şkeftê. Bijîşk û hemû hevalan laşê me miz da, da ku xwîn lê bigere…
“Têbînî: Pîştî ku berf heliya ji hêla hevalan ve cenazê wan hevalan hatin dîtin û bi merasîmekî leşkerî hatin veşartin.”
Bahoz KOÇER
- Ayrıntılar
Di dîroka kevneşopiya têkoşîna azadiyê de, çawa ku rista Botanê ya sereke heye, sala 2007- 2008 ‘an de jî ev kevneşopiya xwe da pêş. Egîdbûyîn, fedaîtî, welat, nîştîmanperwertî û hevrêtiya wê ku di dîrokê de xeleka pir gihandina hev û ji bo pêşerojê bikin mal jiyana xwe feda kirin. Egîdên wiha nasîn pir bi wate û bedew e, wek windahiya welat, windahiya we jî pir kûr e. Bi taybetî fermandarên ku bi keda xwe pêngava “Êdî Bes e” di pêşengtiya wan de pêş ket hevalên; Adil, Ferhat, Kurtay û Nûda bûn. Dîsa quryeyên ku li gel wan hevalan şehîd ketin, Rêber Kotolê, Berxwedan Ereb, Dara Efrîn, Şervan Selmas havaltiya kerwantiya nemiriyê bi wan re kirin. Hevalê Rêber li Başûr jî qûrye bû. Min li akademiyê jê pirsî bû, ji bo quryetiyê çi şert e? Wiha bersiv dabû; “yek cesaret, dudu serweriya erazî.” Hevalê Şervan ku bi cesaretek mezin şehîd ket, hevalekî nû bû, lê hevalekî jêhatî û firsend baş dinirxand. Ev taybetmendiyên wî bal dikişand ser xwe. Çawa ku hat yekser bû qurye. Di nav wê salê de gelek kom birin Besta, ji eyaletên hûndir, birin Başûr, ji Başûr birin eyaletên hûndir û derbasê Gabarê bûn. Koma Dêrsimê cuda bû, lê hemû jî bi hesreta Dêrsimê bûn. Hevalê Dr. Şehîd Hebûn aram û bê deng bû. Hevalê Cûdî li dijmin dabû û wiha Hevalê Xelîl rizgar kiribû. Hevalê Cûdî emsalê kevneşopiya Kurdên Êzîdî bû. Di rê de jî ji Hevalê şehîd Xelîl re gotibû; “heta ku ez hebim, ez ê te biparêzim.” Di qefîla(kafile) hevalên Dêrsimê de Aslan, Devrîm, Cûdî û hevalê ku piştre şehîd ket, Polat jî hebû. Di wî pevçûna ku hevalê Xelîl jê rizgar bibû de. Ne wî şehadeta Hevalê Xelîl bihîst, ne jî Hevalê Xelîl şehadeta wî bihîst. Hevalê Polat evîndar û şopdarê bi şêwaza Viyan jiyankirinê bû. Pir bi xwestek, wêrek û bi tedbîr bû. Ji tirba hevala Viyan ax anîbû û digot, min vê peywirê daye ser milê xwe û bi qasê ku ji destên min bê ez ê vê axê li Bakûrê Kurdistanê bireşînim. Em li Kato jî bi hevalê Xelîl re bûn û bi hev re hatibûn Bestayê. Li kêleka min bû, berê wî li kamerê û li ser milên wî bû. Di jiyanê de bi kêrhatî û bi hevalan re zû dibû yek. Li hemberê dijmin bi xwestekekê mezin têdikoşî. Taybetmendiya wî ya herî xweş rastiya senteza Kurdistanê bû, bi taybetmendiyên xwe yên rewşenbîrî re kiribû yek.
Ji min re xebatê Botanê yê pîroz ku çar beşên din temam kirîbû anî. Dixwest ku ji cîhanê re jiyana gerîla baş vebêje. Min jî, jê re got, tu peywirekê giştî û dîrokî bi cih tînî. Lê digot; ez ê bigerim û bibim Kurdistan î. Di vê rê de ez li cewherê xwe vedigerim û tevlî têkoşînê dibim. Ti tiştekê di nîvî de nemaye… Ew rê, ked û hewildana ku we da min ez ê layiqê we bim. Di pêşengtiya we de ez jî bi rûmet, hesiyet û nirxên moral ku we di jiyana me de avakirin, em careke din soza xwedî li derketinê didin. Weke ku te gotibû hevalê Xelîl em bi soz û peyman in. Hevalên perwerdekar ên mayinan ku sala 2007 û 2008’an de şehîd ketin; Zana,Tîrêj û Çiya, bi rastî jî wek navê xwe dişibiya çiya. Di operasyona îsal a li Katoyê tevî ku nûbû jî rista xwe bi zêdehî lîst. Di operasyona dawî de jî ji bo ku çeperê xwe bernede, derbeya dawî li dijmin da û balafira Skusikê îmha kir. Hevalê Kawa Amed ku li Mêrdînê şehîd ket, Bedran, Sîdar, Piling, Xweşmêr, Faik, Ekîn, Ararat, Şîno, Doza, Cemil û hevalên ku min ew nenasî ez li ber bîranîna wan bi rêzdarî bejna xwe ditevînim. Ji peşengtiya we ya nemir re wate, ji xuliqkariya we re wate û ez soz didim ku ez ê weke zindiyekî vê jiyanê şopdarê rêya bibim.
Boran Baran
11.10.2008
Besta/Pîro
- Ayrıntılar
Navê Kod: Şayan CUDÎ
Nav û Paşnav: Hevîle ÎZER
Cih û Dîroka Ji Dayîkbûnê: 1984 / ŞIRNEX
Cih û Dîraka Tevlêbûnê: 1996/ERTÛŞ
Sê heval, sê pakrewan û sê lehengên çiyan bûn, zaferên canfeda. Li Kurdistanê, ango li vê welatê bihuştê, lehengtî bûye keneşopiyeke dîrokî û ev dîrok ne li hemberî, bi xwînê tê nivîsandin. Yek diçe yê din tê şûnê, bi hev re çemê azadiyê diherikînin û tu caran nasekinin.
Rêheval Zafer ROJÎN, Zaferê sêyemîn bû. Ji bêriya wî di sala 1988’an de Zaferê mezin bi zagona leşkerî tevlîbû û di sala 1994’an de jî şehîd ket. Û Zaferê mezin bavê çend zarokan bû. Piştî Zaferê mezin di sala 1995’an de (Muhamet Îzet) tevlîbû, navê xwe kir Zafer. Zaferê duyem di sala 1997’an de li Garê şehîd ket. Zafer ROJÎN jî di sala 1999’an de piştî dîl ketina Rêbertî, tevlîbû û wî jî navê xwe kir Zafer. Çiroka Zaferên pakrewan bi vî awayî ye. Her sê Zafer jî ji gundekê ne, ango ji Gundik Remo bûn û pismamê hev in. Ango ji yek xwînê ne.
Dibe ku vê dîrokê herî baş rêheval Zafer Rojîn dikarî binivîse, ji ber ew yek jî wêjevanên veşartîbû. Dema serpêhatiyên kurdeyatiyê dinivîsand, her tiştek xwediyê wateyekê bû. Di rojnivîskên xwe de cih dida her tiştî. Tenê rastiyên giştî na, rastiya xwe ya penabertiyê jî, herî baş wî dikarîbû binivise. Bi kinahî ji zimanê pênûsa xwe pir baş fêm dikir. Belê, zarokê welatê min ê birîndar mabû; pênûsa şikestî, me bi hibra cemidî û ma bi tiliyên pûçbûyî nivis têne nivîsandin ku ez jî karibim bi dilekî birîndar, an jî bi rondikekî çavan karibim binivîsînim çîroka penabertiya me. Carnan hestên mirovan dibin lehî û diherikin, carna jî dibin sitirî, bahoz û carna jî dibin volqan û diteqin. Lê mixabin! ma çi qîmeta hestên piştî poşmantiyê hene?
RÊWIYÊN RÊKA DÛR
Ey rêwiyo!
Ka ji min re bibêje tu ji ku têyî û tuyê ji ku ve biçî?
Dest ji min berde, ez rêwiyê rêka xem û berê min li xerbiyê ye.
Ez dizanim, lê tu jî zanî rêwiyo, xeribî gelek zor e.
Rêwiyê dilovan dizanim, tu jî mîna penaberan bê mal û bê war mayî.
Lê ji bîrneke; em zarokên Welatê Rojê ne,
Lewra dema roj derdikeve jî bi me re dikene, dema diçe ava jî her wiha.
Belê, keça delal ez ji cihekî dûr ji cihê miradan ango ji Cûdî têm.
Û gelek jî westiyame. Lê ma tu jî dizanî serpêhatiya Cûdî, an jî pîroziya wê axê.
Belê belê, dizanim ji ber ez jî ji wir im, lê ji beriya salan ez jî mîna te penaber bûme.
Lê cardin jî ger tu ji min re behsa wan dera bikî, ezê gelek keyfixweş bibim.
Baş bizane keça delal.
Hîna xweza mîna berê xweşikbûna xwe diparêze. Û her bihar bi mirovan re dikene.
Lawikê xerîb, hîna li benda rêwiyên xwe ne.
Kopê kelê jî mîna berê hîn bi heyv û hêz dide mirovan,
Ava kaniya dolê jî hîna ewqas cemidiye ku dema mirov tasekê jê vedixwe hinavên mirovan hunik dike.
Lê mixabin, ew warên ku tije mirov zar û zêçbûn, niha mîna warê lalbûyî.
Mîna tariya şevan bê dengiya xwe diparêze. Lê tu zanî keça delal?
Min xortek ciwan ê bedew, rûbiken, çav bi hêviyê tijî û mirov şîrîn dît.
Lê diyar bû wî jî mîna me di kûraniya dilê xwe de hestên penabertiyê dihewand.
Min jî keserên ku dikişand, fêm kir ku ew jî penaber û bê war e.
Belê, rêwiyo ez jî wî dinasîm ew zarokê welatê min ê birîndar e.
Zaroktiya me bi hev re derbaz bû. Lê ew di zaroktiya xwe de jî ji her kesê cudatir bû.
Ew li ser van axan ji dayîkbû û jiyan li vir naskir.
Lê rêwiyo, serpêhatiya zarokê welatê min, mîna lawikê xerîb di nîvî de nema û ew gihane hesreta dilê xwe û bi dilbariya xwe re bûn yek.
Hemû sînorên penaberiyên Firat, carek din xwe gihandin vê axê.
Li vir çav li jiyanê vekir û li vir jî çav li jiyanê girt.
Belê rêwiyê rêka dûr. Li ser her kevirekî Cûdî destanek nivisiye.
Li ber siya her darekê wê, li ser her kaniyekê wê bîranîna gerîllayekê/î heye.
Ka vêca ji min re bibêje, rêwiyê ka rêwîtiya te an jî çîroka penabertiya zarokê welatê minê birîndar dirêj e?
Silav û Rêzên Şoreşgerî
Şayan Cûdî Zagros Kartal 27-04-2010
JI PÊNÛSA ŞEHÎD ŞAYAN CUDÎ (ji bo bîranîna şehîd Zafer hildaye dest)
- Ayrıntılar
KOD ADI: VİYAN KAROX
ADI SOYADI: LEYLA WALİ HASAN
DOĞ. TAR.YER: 1981-SÜLEYMANİYE
KATILIM: 1997
ŞAHADET: 1 ŞUBAT 2006
ŞAHADET YERİ VE BİÇİMİ: HAFTANİNDE KENDİNİ YAKARAK ŞEHİT DÜŞMÜŞTÜR
HEVAL VIYAN
Îro 2’ê Sibatê, roja salvegera şehadeta şehîda mezin, Heval Viyan e. Me jî îro bi 29 heval re nameya Heval Viyan xwend û hinek nîqaşkir. Hevala Viyan şeva 1-2 saeta ku derbazî 2’yê Sibatê dibe, li herêma Heftanîn, ji bo şermezar kirina komploya li ser Serokê gelê Kurd, Rêber APO, agir berda canê xwe û çû şehadetê. Hevala Viyan bi pey xwe re nameyek pir zelal ku têde gelek peyam hebûn hişt. Hevala Viyan kê bû? Çi kir û ji me re çi dibêje? Pêwîst e ku em çawa Hevala Viyan fêmbikin? Pêwîst e ku em çawa daxwazên Hevala Viyan bînin cih? û wek van gelek pirsên din mirov dikare ji xwe bike. Lê tiştê rast ew e ku mirov peyamê daye, jiyankirin, hevaltiya rast a bi Hevala Viyan re, di vir de derbaz dibe. Hevala Viyan keçeke Kurd û Kurdistanî bû û li navenda Silêmaniyê, Başurê Kurdistanê tê dinê. Di 15 saliya xwe de tevgera azadiyê, PKK’ê nas dike û tevlî nav refê gêrîla dibe. Belê, Hevala Viyan li navendek ku destpêka hêzên kapîtalîst bi destê Îngilîstanê, xwestin Kurdistanê dagirkin û hişmendiya xwe belavkirin, li Silêmanî ji dayîk dibe û wek ronahiyek azadiyê derdikeve. Ev peyamek li dijî dagirkirina Kurdistanê ya hêza kapîtalîzmê ku dixwaze Kurdistan û Rojhilata Navîn dagirke, li dijî vê ronahiyek azadiyê ye. Dîsa cihek ku feodaltiya Kurd a paşverû ku jinê kole dibîne, ronahiyek wekhevî, azad û mezinbûna jina Kurdistanê, îfade dike. Yanî navenda ku ev keça ewqas ciwan, bi vê helwestê serî rakirin û dilşewata azadiyê jiyankirin, bi serê xwe mijara nirxandin û baş fêmkirinê ye! Ji aliyên din ve, di demek kurt de rastiya Serokatiyê û ya PKK’ê zû fêmkirin û di jiyana xwe de tev pîvanê azadiyê pêkanîn, hêjayî lêhûrbûn û fêmkirinê ye. Di nav tevayî hevalên jin û hevalên xort de, pir hatina hezkirina wê, ew hilda rêvebertiya jor a PKK’ê û bû xwedî xebatak pir serkeftî. Paqijî û dilpakbûna wê, ew xistibû dilê tevayê gerilayan. Biqasî vê dilpakbûn û paqijiyê jî bi fedakarî û berpirsyariya xwe hewildanên tekoşîna azadiyê jî pir mezin dida û koletî radikir, azadî jî tim çêdikir,. Ji ber van tiştan bû ku ew di demek kurt de ketibû rêveberiya PKK’ê û erkê xwe bi layîqî dianî cih. Hevala Viyan di pêvajoya xiyaneta sala 2003-2004’a de jî li hember vê xiyanetê, helwesta herî zelal a têkoşerê Apoyitiyê da û serkeftî dimeşand. Jixwe di pêvajoyên wisa de tekoşerên baş diyar dibin, gelek kes dibezin jiyanek ferdî û dixwestin li bajaran bijîn, li gel dijminê xwe. Hevala Viyan tim li dijî vê sekinî û wê jiyana çiya tercih kir û tekoşîna azadiyê ji dil qebûl kir. Ji ber vê zelaliya wê bû ku, ji aliyê hevalan û Serokatiyê jî ew di nav 12 hevalên ku ji nû de PKK’bûnê avakin de hatibû hilbijartin. Belê, ew jî endamê 12 hevalên ku Serokatî gotibû bila ji nûve PKK damezirînin û li dijî vê xiyaneta ku dixwaze tevgera azadiyê belav bike, biseknin û nirxê ku bi sala hatibûn xuliqandin biparêzin. Serokatî ev erk dabû 12 hevalan, ji van jî yek Hevala Viyan bû û di vî warî de ristekî sereke leyîst. Hevala Viyan piştî ku xiyanet têk çû û bandora xwe windakir, pêşniyara xwe ya derbasbûna qada parastina gel, HPG’ê dike. Jixwe di nameya xwe de jî tînê ziman ku, çiqas dixwaze li dijî dijminê gelê Kurd, ji nêz de bisekne û ev jî qada şer a Bakurê Kurdistanê bû. Pir israr dike ku derbasî Bakur bibe, çiqas hevalên rêveberiya tevgerê, nexwazin jî, lê dilê wê nehiştin û wê rêdikin herêma Heftanînê. Armanca wê ew e ku derbasî Botanê bibe, lê heval wê li Heftanîn dihêlin û li vir jî têkoşînek xurt a birdozî û rêxistinî serkeftî dimeşîne. Mezinbûna Hevala Viyan di vir de jî diyar dibe ku xwe dide cihê ku têkoşîn pêwîste xurt lê bimeşe û di çeperê herî pêş de cih bigre, daxwaz û israr dike. Belê, di demekî ku gelek kes dixwestin jiyanek ezezî jiyanbikin û xwe bidin li aliyekê, Hevala Viyan xwe avêt çeperê herî pêş ku bi dijminê hovane re şer bike. Axiftina Rêber APO ku gotibu “kî/ê ji çiya dakeve, pêwîste ku jin danekeve û têkoşîna xwe ya azadiyê berdewam bike” ev pîvan esas wergirtibû û pêdiviyê wê pêkdianî. Hêvî û baweriya xwe ya azadiyê tu car wenda nekir û bi vî dil û mejiyê paqij, di rûkeniya xwe de dida diyarkirin. Ev jina ciwan, tim bi zîndîbûn û zîrekbûna xwe ya paqij, mînak û moralê hevalan bû. Wek teyrekî baz çengê xwe vedikir û hesreta azadiyê dikişand dilê xwe yê paqij. Jixwe di wêneyê wê de jî diyar dibe ku çiqas ji cihê bilind ku li ser azad jiyan bike hezdike, zelaliya wê diyar dibe. Wek teyreke azad li ser bilindayiya çiya jiyankirin, ji bo wê jiyana herî bi qîmet bû û bi nirx didît. Ev jî bi zelalî û paqijiya ku di dil û mejîyê xwe de jiyan dikir, ji bo azadiya mirovatiyê, di coşa rûyê wê de diyar dibû. Tiştê ku Hevala Viyan di nameya xwe de dixwaze ji me re bêje, ev hevaltiya paqij, têkiliyê azad û hev dû mezinkirinê bû. Yek jî têkoşîna vekirî ya eşkere ku hevaltiyê pêşxe û hêza rêxistinî çêke, zelal me hişyar dike. Têkiliyê hevalên jin û hevalên xort jî şaşîtiyên ku hene, derbaskirin û tim di nava tekoşîneke ku van şaşîtiya derbaske, pêwîste ji vê tekoşînê rev çênebe. Û pîvanê ku Rêber APO û PKK’ê danîne esas girtin û li gor vê têkiliyek rast pêşxistin, herî zêde erkê têkoşeren azadiyê ye. Ev jî wek talîmatekî, Hevala Viyan radixê pêşya me. Girêdana Hevala Viyan bi Serokatiyê re, gel re, şehîdan re û bi nirxê ku hatine afirandin re, baş tîne ziman û rêka vê ya rast jî ji me re dibêje. Ev jî bi têkoşînek bênavber û ya fedakarî mirov dikare bi dest bixe. Hevala Viyan bal dikişîne ser demê jî ku pêwîste her tişt di dema xwe de bêkirin, “dema ku axiftinê wata xwe winda kir, qîmeta xwe namînê,” dibêje û erkê xwe yên demê anîna cih, pir girîng tîne ziman. Ji ber ku şoreşê ji dil jiyan dike, dema ku mirov dereng bimîne wê gelek tişt ji destê me herin, sibê dibe ku em dereng bimînin û ev jî xirabûnê dê bi xwe re bîne. Ji ber vê fêkî, sêvek mînak dide, pêwîste ku bê ku xirabibe ji mirovatiyê re bibe nirxê civakê. Ji bo her azadîxwazekî/ê ev pir giring e û divê ku em wê germayiya şoreşgerî ya azadiyê sar nekin û biqasî tê xwestin, cihê pêwîst têkoşîn bê meşandin.
Mijarek din ku mirov tê de rexnedana xwe li hember Hevala Viyan bide, nêzîkbûnê me zilaman a li hember jinê ye. Rastî jî Hevala Viyan bi xebat û çalakiya xwe ya mezin, mezinbûn û hêza jin nîşanî me tevan da. Cardin ew hişmendiya zilam ên bi hezaran salan ku şaş û bi nerast hatiye avakirin û li ser jinê serdestiya xwe dimeşîne, vekirî nîşanî me da. Şêr şêr e, çi jin e çi mêr e, baş bi piratîka xwe nîşanî me da ku em çiqas şaş in. Îro jin bi fedakarî û berdêlekî giranbiha, rastiya xwe nîşanî me dide. Bêguman, bê bedelên giran, mixabin zilamê serdest naxwaze fêmbike. Tiştek bê bedel, erzan nayê bi dest xistin, ev rast e lê ewqas bêwijdanî ku li ser jinê tê meşandin ku mirov kor û ker jî be, mirov wê bibîne û bibihîse, ev mirov matmayî dihêle ku tê berdawam kirin. Hişmendiya zilam a serdest, ezezî, xwe her tişt dîtin, jin tiştek nedîtin, her tişt ji bo xwe rast dîtin, ji bo jinê şaş dîtin, her tişt mafê xwe dîtin, ji bo jinê tiştek nedîtin, jin ji bo xwe bikaranîn û wek van mirov dikare bi sedan newekheviyan di navber zilam û jin de bibîne. Di vî warî de divê mirov destê xwe dayne ser wijdanê xwe û rast biaxife ku çiqas civak hatiya berovajî kirin. Heqîqeta rastiya civakê, ji bo zilamê serdest hatiye berovajîkirin û bê ku bê sererast kirin, wek ku rastiyê civakê ev in, kirêt tê berdewam kirin. Ev gunehkariyek û şermekî pir mezin e, ji bo tevahî zilaman. Bi salan ev qirêjiya ku ketiye hûcrê me, pêwîst e ku bê paqijkirin û bi hişmendiyeke wekheviya zayendî ku biqasî hev azad û wekhev bê jiyan kirin. Jina ku civak xwedîkir, mezin kir û pêşxist, xistina vî halî, ne gunihkarî û ne şerme, wê demê çi ye? Di bingehê mirovatî xwedîkirin, mezinkirin û pêşxistinê de, rastiya jin heye û ev gelek vekirî bi dîrokî jî ispat bûye. Divê roja salvegera şehadeta Hevala Viyan de, ji bo min jî xwe di vî warî de berçav re derbazkirin û rexnedana ji dil dayîn, pêwîst e. Ji bo xwe ev nameya Hevala Viyan, emra ku em xwe li hember jinê berçav re derbazkin û hevaltiyek rast pêşbixin. Cardin xwe li hember pîvanê ku Rêber APO ji bo azadî û wekheviyê danîne, ji berçav re derbaskirin û kêmasiyên ku hene derbaskirina wan, erkê her têkoşerekî ye. Ez li ser vî esasî rexnadana xwe ji bo rastiya Hevala Viyan didim û soza hêviyên wê bicih anînê didim. Daxwaza wê ya azadî û wekheviyê, wê armanca me be, heya serkeftinê. Helwesta wê ya li hember êrîşê navnetewî yên li ser Serokatiyê û sekna wê ya azad, wê ronahiya rêya me be. Volqana dilê wê, hêza me ya serkeftinê be. Rûkenî û coşa wê ya tekoşîna azadiyê, wê moral û hêviya me ya serkeftinê be. Cardin di kesayeta şehîda mezin, Hevala Viyan de, em bejna xwe li hember şehîdên Kurdistanê ditewînin û soza xwe ya girêdana armanca wan tînin ziman.
Heqî Mardîn
- Ayrıntılar